Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Poznaniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 grudnia 2024 r.

Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Ryszard Małecki

Protokolant: prot. sąd. Anna Szymanowicz

po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2024 r. w Poznaniu

na rozprawie

sprawy z powództwa (...)spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej z siedzibą w P.

przeciwko (...) Bank (...) spółce akcyjnej z siedzibą w W.

o zapłatę

na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego

od wyroku Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu

z dnia 25 października 2023 r.

sygn. akt V C 593/23

I.  zmienia zaskarżony wyrok w punktach 1. i 3. w ten sposób, że:

a.  w punkcie 1. oddala powództwo,

b.  w punkcie 3. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od ogłoszenia niniejszego wyroku do dnia zapłaty;

II.  zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w instancji odwoławczej z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia o kosztach procesu do dnia zapłaty.

Ryszard Małecki

UZASADNIENIE

Apelacja pozwanego zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy wskazuje, że uznaje za dopuszczalne nabywanie przez przedsiębiorcę wierzytelności przysługujących konsumentom – obowiązujące przepisy Kodeksu cywilnego i ustaw szczególnych nie przewidują żadnych ograniczeń w tym zakresie. Zarazem uznać należy, że w procesie o nabytą wierzytelność konsumencką wytoczonym przez przedsiębiorcę-cesjonariusza przedsiębiorcy-kontrahentowi konsumenta na zarzut procesy pozwanego dopuszczalne jest badanie umowy cesji, bez udziału konsumenta, pod względem jej ewentualnej abuzywności jej postanowień.

Analizując treść umowy cesji w świetle zeznań świadka E. A. Sąd Okręgowy nie dostrzega podstaw do zakwestionowania jej ważności albo skuteczności. Wierzytelność przysługująca konsumentowi ma kontrowersyjny charakter (nie ma jednolitego orzecznictwa sądowego co do jej zasadności), dodatkowo jej dochodzenie związane jest z koniecznością wejścia w spór z wyspecjalizowaną instytucją, jaką jest bank, a nadto konsument zmuszony byłby dochodzić jej na drodze sądowej, co wiązałoby się z długim w obecnych realiach sprawności postępowania oczekiwaniem na prawomocny wyrok i dodatkowymi kosztami. Biorąc te okoliczności pod uwagę, a także potwierdzoną w niniejszej sprawie przez konsumenta akceptację dla umowy cesji, należało uznać, że w umowie w sposób prawidłowy określono jej przedmiot, jej warunki nie były krzywdzące dla konsumenta, a cena na poziomie 8,5% wartości wierzytelności uwzględnia zarówno jej sporny charakter, jak niedogodności związane z jej dochodzeniem przed sądem.

Przechodząc do oceny kwestii istnienia podstaw do zastosowania w niniejszym wypadku sankcji kredytu darmowego na wstępie Sąd wyjaśnia, że wniosek dowodowy zawarty w apelacji podlegał oddaleniu, ponieważ okoliczność, że konsumentka akceptowała fakt kredytowania kosztów kredytu (a wcześniej wnioskowała o to), była bezsporna i wynikała z treści samej umowy.

Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, że termin do wykonania uprawnienia, o którym mowa w art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim dotyczy wykonania umowy przez obie strony. Dostrzegając pogląd odmienny Sąd Okręgowy wskazuje, że językowa wyładnia tego przepisu nie może budzić wątpliwości (nie ma w nim mowy o wykonaniu umowy jedynie przez kredytodawcę), a interpretacja celowościowa na niekorzyść kredytobiorcy byłaby sprzeczna z prokonsumencką funkcją ochronną ustawy i prokonsumenckim duchem Dyrektywy 2008/48/WE.

Kwestia dopuszczalności naliczania przez kredytodawcę odsetek od kredytowanych kosztów kredytu budzi w orzecznictwie sądów wątpliwości interpretacyjne w świetle treści art. 3 lit. j) Dyrektywy 2008/48/WE, z którego wynika, że stopa oprocentowania kredytu oznacza stałe lub zmienne oprocentowanie stosowane w stosunku rocznym do wypłaconej kwoty kredytu. Identyczna reguła została wprowadzona do polskiego systemu prawnego w przepisach ustawy o kredycie konsumenckim: w art. 5 ustawodawca zawarł regułę, że stopa oprocentowania kredytu to stopa oprocentowania wyrażona jako stałe lub zmienne oprocentowanie stosowane do wypłaconej kwoty na podstawie umowy o kredyt w stosunku rocznym.

Wątpliwości te sprowadzają się do zagadnienia, czy w świetle celów Dyrektywy 2008/48/WE niedopuszczalna jest praktyka zawierania w umowach kredytu konsumenckiego postanowień przewidujących obowiązek zapłaty przez konsumenta odsetek kapitałowych obliczonych nie tylko od faktycznie wypłaconej konsumentowi kwoty kredytu, ale również od pozaodsetkowych kosztów kredytu, które są kredytowane przez przedsiębiorcę (kredytodawcę).

Liczne orzeczenia opowiadają się za dopuszczalnością takiej operacji (np. wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z 27.05.2022 r., XIV C 210/22, LEX nr 3440970; wyrok Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z 27.06.2022 r., I C 284/22, LEX nr 3501043; wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z 25.10.2022 r., I C 257/22, LEX nr 3550333; wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie z 27.12.2022 r., II C 3085/22, LEX nr 3505069; wyrok Sądu Rejonowego w Ciechanowie z 25.01.2023 r., I C 185/22, LEX nr 3504213; wyrok Sąd Okręgowy w Warszawie z 31.03.2023 r., V Ca 3217/22, LEX nr 3553822), lecz w wielu wyrokach zakwestionowano ten sposób ich naliczania (np. wyrok Sądu Rejonowego w Bartoszycach z 4.11.2021 r., I C 983/20, LEX nr 3280686; wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu z 25.05.2022 r., VIII Ca 169/22, LEX nr 3369969; wyrok Sądu Rejonowego w Słupcy z 27.06.2022 r., I C 146/22, LEX nr 3561755; wyrok Sądu Rejonowego w Gdyni z 6.07.2022 r., I1 C 64/2022, LEX nr 3580501; wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu z 11.01.2023 r., I Ca 478/22, LEX nr 3550701; wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z 1.02.2023 r., II Ca 1858/22, LEX nr 3511122; wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu z 3.02.2023 r., I Ca 601/22, LEX nr 3550176). Sąd Najwyższy w jednym z orzeczeń odmawiając przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania pośrednio dopuścił możliwość naliczania odsetek od części kapitału przeznaczonego na pokrycie kredytowanej prowizji (zob. postanowienie SN z 15.06.2023 r., I CSK 4175/22, LEX nr 3569756; orzecznictwo przytaczane za: T. Czech Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2023).

Wskazuje się również, że odwołując się do brzmienia art. 10 ust. 2 lit. f) w zw. z art. 3 lit. j) Dyrektywy 2008/48/WE, a także ogólnej zasady prawa cywilnego swobody kontraktowej, przytoczone przepisy nie stoją expressis verbis na przeszkodzie takiemu ukształtowaniu stosunku umownego, by odsetki kapitałowe były naliczone również od pozaodsetkowych kosztów kredytu, które zostaną spłacone przez kredytobiorcę w chwili spłaty kredytu, a na etapie udzielenia kredytu są kredytowane przez kredytodawcę. Jeżeli bowiem kredytobiorca (konsument) godzi się na takie rozwiązanie - chociażby milcząco, zawierając umowę zredagowaną przez kredytodawcę (przedsiębiorcę) - a literalne brzmienie przepisów Dyrektywy 2008/48/WE oraz polskiej ustawy o kredycie konsumenckim wprost tego nie zakazuje, to takie postanowienie umowne należałoby uznawać za niezabronione prawem. (por. postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2024 r. w sprawie XV Ca 303/23).

W polskiej doktrynie wyrażono w tym zakresie pogląd, zgodnie z którym w przepisach ustawy o kredycie konsumenckim brak jest podstaw do przyjmowania odmiennych zasad pobierania odsetek od kredytu w szczególności w zależności od celu, na który kredyt jest ten został przeznaczony (J. Gil, M. Szlaszyński, Problematyka odsetek od kredytowanych kosztów bankowego kredytu konsumenckiego. Monitor Prawa Bankowego, 2022 r., nr. 6, s. 59-74, LEX).

W przedmiotowej kwestii dwukrotnie polskie sądy kierowały pytanie prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jednak pytania te zostały wycofane przed udzieleniem odpowiedzi przez TSUE z uwagi na umorzenie postępowań w sprawach, w których je zadano (por. postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa - Podgórza w Krakowie z dnia 28 października 2022 r. – sprawa C-678/22 oraz powołane wyżej postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2024 r. w sprawie XV Ca 303/23 – sprawa C-180/24).

Z tego względu Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw, by oczekiwać na ewentualne rozstrzygnięcie tego zagadnienia przez TSUE, zarazem mając wykrystalizowany pogląd własny w tej kwestii. Z tej samej przyczyny Sąd Okręgowy nie widzi też sensu w kierowaniu pytania prawnego do Sądu Najwyższego, zwłaszcza że jest znaczne prawdopodobieństwo, iż sprawa przydzielona będzie składowi tego Sądu budzącemu zastrzeżenia w świetle stanowiska wynikającego z Uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (sygn. akt BSA I-4110-1/20).

Sąd Okręgowy dostrzega kontrowersje, jakie w orzecznictwie budzi kwestia dopuszczalności pobierania odsetek kapitałowych od kredytowanych kosztów kredytu, jednak stoi na stanowisku, że oprocentowanie w umowie zadłużenia z tytułu kredytowanych kosztów kredytu jest co do zasady dopuszczalne, zwłaszcza, że użyty w polskim tłumaczeniu Dyrektywy zwrot „wypłaconej kwoty kredytu” w języku angielskim brzmi: „the amount of credit drawn down”, który można tłumaczyć również jako „kwota zaciągniętego kredytu” lub „kwota wykorzystanego kredytu”, co nie wyklucza traktowania jako kredyt podlegający oprocentowaniu kwot przeznaczonych na koszty kredytu.

Istotne jest natomiast, by instytucja kredytowa udzielając kredytu na pokrycie kosztów kredytu w sposób jasny i zrozumiały dla konsumenta wywiązała się z obowiązku informacyjnego w tym zakresie, a więc by z umowy o kredyt konsumencki w sposób jasny wynikało, że konsument ma obowiązek spłacić także oprocentowane koszty kredytu, a w konsekwencji, by w sposób rozsądny mógł ocenić zakres zobowiązania kredytowego.

W umowie łączącej strony określono kwotę kredytu stanowiącą sumę do wykorzystania przez kredytobiorcę oraz całkowitego kosztu kredytu, w tym odsetek za cały okres kredytowania i kredytowanych kosztów kredytu (prowizji oraz kosztu ubezpieczenia jako zabezpieczenia kredytu). Zarówno całkowite zobowiązanie kredytobiorcy, jak i poszczególne jego składniki, zostały precyzyjnie kwotowo określone. Z zestawienia umowy łączącej strony z harmonogramem spłat kredytu wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że przedmiotem kredytu była zarówno kwota wypłacana konsumentowi, jak i kwota kredytowanych kosztów kredytu i obie kwoty były oprocentowane. Nie może budzić wątpliwości, że konsumentka miała świadomość, że koszty kredytu są kredytowane i oprocentowane – w tym zakresie umowa zawiera pełną i zrozumiałą informację. Brak dodatkowej informacji w harmonogramie spłat odnośnie tego, jaka część raty obejmuje kredytowane koszty kredytu nie miał znaczenia dla świadomości konsumenta, który z samej umowy czerpał wiedzę o tym fakcie.

Mając na uwadze powyższe, oprocentowanie w przedmiotowej umowie kosztów kredytu nie mogło stanowić podstawy do sankcji kredytu darmowego.

Nie budzi również zastrzeżeń pobieranie tych kosztów jednorazowo przy zawarciu umowy – taka praktyka stosowana jest przy umowach terminowych zawieranych na czas oznaczony, natomiast ratalna spłata prowizji, czy składki ubezpieczeniowej spotykana jest w umowach zawieranych na czas nieoznaczony albo na okres do momentu zajścia określonego zdarzenia (dożycie określonego wieku albo śmierć ubezpieczonego).

Niezależnie od tego Sąd Okręgowy wskazuje, że w wyroku z dnia 9 listopada 2016 r. (C-42/15) TSUE zwrócił uwagę na konieczność analizy wpływu danej wady umowy na realizację celów Dyrektywy 2008/48 i z tej przyczyny uznał za przekraczające zasadę proporcjonalności regulację, która wiązała możliwość zastosowania sankcji kredytu darmowego z wadą konstrukcyjną umowy sprowadzającą się do braku elementu o marginalnym bądź znikomym znaczeniu dla konsumenta na etapie podejmowania decyzji odnośnie nabywanego produktu. TSUE wskazał nadto, że przepisy Dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, iż nie stoją one na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie przewidziało w uregulowaniu krajowym, że w wypadku gdy umowa o kredyt nie zawiera wszystkich elementów wymaganych w art. 10 ust. 2 tej Dyrektywy, umowę tę uważa się za nieoprocentowaną i bezpłatną, o ile chodzi o element, którego brak może pozbawić konsumenta możliwości dokonania oceny zakresu ciążącego na nim zobowiązania.

W tym kontekście, w ocenie Sądu Okręgowego, nawet ewentualne zawyżenie RRSO w umowie nie pozbawia konsumenta możliwości dokonania rozsądnej oceny zakresu ciążącego na nim zobowiązania, a przez to nie narusza jego uprawnienia do uzyskania właściwej informacji co do nabywanego produktu. Celem Dyrektywy 2008/48 jest ochrona konsumenta przed zaciągnięciem zobowiązania, którego ciężar może przekraczać jego możliwości. Nie sposób przyjąć, by konsument był narażony na zaciągnięcie zobowiązania niedostosowanego do jego potrzeb w sytuacji, w której umowa zawiera zawyżoną informację o jego koszcie. Nie można w takim wypadku mówić o naruszeniu interesu konsumenta przez narażanie go na obciążenie, którego rozmiarów nie był świadomy.

Przy założeniu dopuszczalności oprocentowania kredytowanych kosztów kredytu RRSO zostało prawidłowo zostało określone.

Powód nie wskazał innych przesłanek zastosowania sankcji kredytu darmowego niż będące konsekwencją poglądu o niedopuszczalności oprocentowania kredytowanych kosztów kredytu. Sąd Okręgowy nie stwierdził istnienia w przedmiotowej umowie innych wadliwości, o których mowa w art. 30 ust. 1, a które skutkowałyby powstaniem po stronie konsumenta uprawnienia do skorzystania z tego uprawnienia.

W tym stanie rzeczy należało na podstawie art. 386 § 1 kpc. zmienić zaskarżony wyrok w sposób opisany w punkcie I. i oddalić powództwo.

Koszty procesu w obu instancjach obciążały powoda na podstawie art. 98 § 1 kpc. Na koszty te składało się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego za obie instancje oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika pozwanego została ustalona na podstawie § 2 pkt 4 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Ryszard Małecki