Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Poznaniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 marca 2025 r.

Sąd Okręgowy w Poznaniu, Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący: sędzia Ryszard Małecki Protokolant: st. prot. sąd. Patrycja Hencel po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2025 r. w Poznaniu na rozprawie

sprawy z powództwa(...)spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa z siedzibą we W.

przeciwko (...) Bank (...) spółka akcyjna z siedzibą we W. o zapłatę

na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego

od wyroku Sądu Rejonowego Poznań Nowe Miasto i Wilda w P. z dnia 5 stycznia 2024 r. sygn. akt V C 610/23

1.  oddala apelację;

2.  zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się niniejszego postanowienia o kosztach do dnia zapłaty.

Ryszard Małecki

UZASADNIENIE

Apelacja pozwanego nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stan faktyczny w niniejszej sprawie został prawidłowo ustalony przez Sąd Rejonowy. Nie został on zakwestionowany przez strony, Sąd Okręgowy również nie znalazł podstaw do jego kwestionowania.

W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy wskazuje, że uznaje za dopuszczalne nabywanie przez przedsiębiorcę wierzytelności przysługujących konsumentom – obowiązujące przepisy Kodeksu cywilnego i ustaw szczególnych nie przewidują żadnych ograniczeń w tym zakresie, nie sprzeciwia się również temu właściwość zobowiązania. Zarazem uznać należy, że w procesie o nabytą wierzytelność konsumencką wytoczonym przez przedsiębiorcę-cesjonariusza przedsiębiorcy-kontrahentowi konsumenta na zarzut procesy pozwanego dopuszczalne jest badanie umowy cesji, bez udziału konsumenta, pod względem ewentualnej abuzywności jej postanowień. Z tego względu Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zawieszenia postępowania z uwagi na pytanie prejudycjalne przedstawione TSUE.

Pozwany zgłosił takie zarzuty w zakresie ceny, za którą jego kontrahent zbył wierzytelność i domagał się przeprowadzenia dowodu na tę okoliczność. Sąd Okręgowy wskazuje, że cena jest w umowie cesji wierzytelności świadczeniem głównym, zatem, na mocy art. 385 ¹ §1 zd. 2, postanowienie ją określające mogłoby być abuzywne tylko wtedy, gdyby nie było jednoznaczne. Pozwany nie wykazał, aby postanowienie to było niejednoznaczne, a analiza całości w/w umowy, pomimo nieujawnienia ceny, nie skłania do uznania go za takowe. Odmiennej oceny tego postanowienia jako niejednoznacznego można by dokonać z subiektywnego puntu widzenia konsumenta, w tym celu jednak niezbędne byłoby jego przesłuchanie – wniosek dowodowy w tym zakresie pozwany jednak cofnął. Jak wspomniano, analizując treść umowy cesji Sąd Okręgowy nie dostrzega podstaw do zakwestionowania jej ważności albo skuteczności. Sama wysokość ceny uzyskanej przez konsumenta nie może stanowić wystarczającego kryterium w tym zakresie. Wierzytelność przysługująca konsumentowi ma kontrowersyjny charakter (nie ma jednolitego orzecznictwa sądowego co do jej zasadności), dodatkowo jej dochodzenie związane jest z koniecznością wejścia w spór z wyspecjalizowaną instytucją, jaką jest bank, a nadto konsument zmuszony byłby dochodzić jej na drodze sądowej, co wiązałoby się z długim w obecnych realiach sprawności postępowania oczekiwaniem na prawomocny wyrok i dodatkowymi kosztami.

Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, że termin do wykonania uprawnienia, o którym mowa w art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim dotyczy wykonania umowy przez obie strony. Dostrzegając pogląd odmienny Sąd Okręgowy wskazuje, że językowa wyładnia tego przepisu nie może budzić wątpliwości (nie ma w nim mowy o wykonaniu umowy jedynie przez kredytodawcę), a interpretacja celowościowa na niekorzyść kredytobiorcy byłaby sprzeczna z prokonsumencką funkcją ochronną ustawy i prokonsumenckim duchem Dyrektywy 2008/48/WE.

W kwestie dopuszczalności zastosowania w przedmiotowej sprawie sankcji kredytu darmowego, Sąd rozważał dwa główne zagadnienia: dopuszczalność objęcia oprocentowaniem kredytowanych kosztów kredytu i jego warunki oraz uczynienie przez pozwany bank zadość obowiązkowi informacyjnemu wynikającemu z art. 30 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim.

Kwestia dopuszczalności naliczania przez kredytodawcę odsetek od kredytowanych kosztów kredytu budzi w orzecznictwie sądów wątpliwości interpretacyjne w świetle treści art. 3 lit. j) Dyrektywy 2008/48/WE, z którego wynika, że stopa oprocentowania kredytu oznacza stałe lub zmienne oprocentowanie stosowane w stosunku rocznym do wypłaconej kwoty kredytu. Identyczna reguła została wprowadzona do polskiego systemu prawnego w przepisach ustawy o kredycie konsumenckim: w art. 5 ustawodawca zawarł regułę, że stopa oprocentowania kredytu to stopa oprocentowania wyrażona jako stałe lub zmienne oprocentowanie stosowane do wypłaconej kwoty na podstawie umowy o kredyt w stosunku rocznym.

Wątpliwości te sprowadzają się do zagadnienia, czy w świetle celów Dyrektywy 2008/48/WE niedopuszczalna jest praktyka zawierania w umowach kredytu konsumenckiego postanowień przewidujących obowiązek zapłaty przez konsumenta odsetek kapitałowych obliczonych nie tylko od faktycznie wypłaconej konsumentowi kwoty kredytu, ale również od pozaodsetkowych kosztów kredytu, które są kredytowane przez przedsiębiorcę (kredytodawcę).

Liczne orzeczenia opowiadają się za dopuszczalnością takiej operacji (np. wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z 27.05.2022 r., XIV C 210/22, LEX nr 3440970; wyrok Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z 27.06.2022 r., I C 284/22, LEX nr 3501043; wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z 25.10.2022 r., I C 257/22, LEX nr 3550333; wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie z 27.12.2022 r., II C 3085/22, LEX nr 3505069; wyrok Sądu Rejonowego w Ciechanowie z 25.01.2023 r., I C 185/22, LEX nr 3504213; wyrok Sąd Okręgowy w Warszawie z 31.03.2023 r., V Ca 3217/22, LEX nr 3553822), lecz w wielu wyrokach zakwestionowano ten sposób ich naliczania (np. wyrok Sądu Rejonowego w Bartoszycach z 4.11.2021 r., I C 983/20, LEX nr 3280686; wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu z 25.05.2022 r., VIII Ca 169/22, LEX nr 3369969; wyrok Sądu Rejonowego w Słupcy z 27.06.2022 r., I C 146/22, LEX nr 3561755; wyrok Sądu Rejonowego w Gdyni z 6.07.2022 r., I1 C 64/2022, LEX nr 3580501; wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu z 11.01.2023 r., I Ca 478/22, LEX nr 3550701; wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach z 1.02.2023 r., II Ca 1858/22, LEX nr 3511122; wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu z 3.02.2023 r., I Ca 601/22, LEX nr 3550176). Sąd Najwyższy w jednym z orzeczeń odmawiając przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania pośrednio dopuścił możliwość naliczania odsetek od części kapitału przeznaczonego na pokrycie kredytowanej prowizji (zob. postanowienie SN z 15.06.2023 r., I CSK 4175/22, LEX nr 3569756; orzecznictwo przytaczane za: T. Czech Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2023).

Wskazuje się również, że odwołując się do brzmienia art. 10 ust. 2 lit. f) w zw. z art. 3 lit. j) Dyrektywy 2008/48/WE, a także ogólnej zasady prawa cywilnego swobody kontraktowej, przytoczone przepisy nie stoją expressis verbis na przeszkodzie takiemu ukształtowaniu stosunku umownego, by odsetki kapitałowe były naliczone również od pozaodsetkowych kosztów kredytu, które zostaną spłacone przez kredytobiorcę w chwili spłaty kredytu, a na etapie udzielenia kredytu są kredytowane przez kredytodawcę. Jeżeli bowiem kredytobiorca (konsument) godzi się na takie rozwiązanie - chociażby milcząco, zawierając umowę zredagowaną przez kredytodawcę (przedsiębiorcę) - a literalne brzmienie przepisów Dyrektywy 2008/48/WE oraz polskiej ustawy o kredycie konsumenckim wprost tego nie zakazuje, to takie postanowienie umowne należałoby uznawać za niezabronione prawem. (por. postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2024 r. w sprawie XV Ca 303/23).

W polskiej doktrynie wyrażono w tym zakresie pogląd, zgodnie z którym w przepisach ustawy o kredycie konsumenckim brak jest podstaw do przyjmowania odmiennych zasad pobierania odsetek od kredytu w szczególności w zależności od celu, na który kredyt jest ten został przeznaczony (J. Gil, M. Szlaszyński, Problematyka odsetek od kredytowanych kosztów bankowego kredytu konsumenckiego. Monitor Prawa Bankowego, 2022 r., nr. 6, s. 59-74, LEX).

W przedmiotowej kwestii polskie sądy kierowały pytanie prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jednak pytania te zostały wycofane przed udzieleniem odpowiedzi przez TSUE z uwagi na umorzenie postępowań w sprawach, w których je zadano (por. postanowienie Sądu Rejonowego dla Krakowa - Podgórza w Krakowie z dnia 28 października 2022 r. – sprawa C-678/22 oraz powołane wyżej postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2024 r. w sprawie XV Ca 303/23 – sprawa C-180/24).

Z tego względu Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw, by oczekiwać na ewentualne rozstrzygnięcie tego zagadnienia przez TSUE, zarazem mając wykrystalizowany pogląd własny w tej kwestii. Z tej samej przyczyny Sąd Okręgowy nie widzi też sensu w kierowaniu pytania prawnego do Sądu Najwyższego, zwłaszcza że jest znaczne prawdopodobieństwo, iż sprawa przydzielona będzie składowi tego Sądu budzącemu zastrzeżenia w świetle stanowiska wynikającego z Uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (sygn. akt BSA I-4110-1/20).

Sąd Okręgowy dostrzega kontrowersje, jakie w orzecznictwie budzi kwestia dopuszczalności pobierania odsetek kapitałowych od kredytowanych kosztów kredytu, jednak stoi na stanowisku, że oprocentowanie w umowie zadłużenia z tytułu kredytowanych kosztów kredytu jest co do zasady dopuszczalne (zastrzeżenie takie nie jest ani nieważne, ani abuzywne), zwłaszcza, że użyty w polskim tłumaczeniu Dyrektywy zwrot „wypłaconej kwoty kredytu” w języku angielskim brzmi: „the amount of credit drawn down”, który można tłumaczyć również jako „kwota zaciągniętego kredytu” lub „kwota wykorzystanego kredytu”, co nie wyklucza traktowania jako kredyt podlegający oprocentowaniu kwot przeznaczonych na koszty kredytu.

Nie budzi również zastrzeżeń pobieranie tych kosztów jednorazowo przy zawarciu umowy – taka praktyka stosowana jest przy umowach terminowych zawieranych na czas oznaczony, natomiast ratalna spłata prowizji, czy składki ubezpieczeniowej spotykana jest w umowach zawieranych na czas nieoznaczony albo na okres do momentu zajścia określonego zdarzenia (dożycie określonego wieku albo śmierć ubezpieczonego).

Niezależnie od tego Sąd Okręgowy wskazuje, że w wyroku z dnia 9 listopada 2016 r. (C-42/15) TSUE zwrócił uwagę na konieczność analizy wpływu danej wady umowy na realizację celów Dyrektywy 2008/48 i z tej przyczyny uznał za przekraczające zasadę proporcjonalności regulację, która wiązała możliwość zastosowania sankcji kredytu darmowego z wadą konstrukcyjną umowy sprowadzającą się do braku elementu o marginalnym bądź znikomym znaczeniu dla konsumenta na etapie podejmowania decyzji odnośnie nabywanego produktu. TSUE wskazał nadto, że przepisy Dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, iż nie stoją one na przeszkodzie temu, by państwo członkowskie przewidziało w uregulowaniu krajowym, że w wypadku gdy umowa o kredyt nie zawiera wszystkich elementów wymaganych w art. 10 ust. 2 tej Dyrektywy, umowę tę uważa się za nieoprocentowaną i bezpłatną, o ile chodzi o element, którego brak może pozbawić konsumenta możliwości dokonania oceny zakresu ciążącego na nim zobowiązania. Stanowisko to zostało powtórzone w wyroku TSUE z dnia 13 lutego 2025 r. w sprawie C‑472/23:

„1) Artykuł 10 ust. 2 lit. g) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG należy interpretować w ten sposób, że: okoliczność, iż w umowie o kredyt wskazano rzeczywistą roczną stopę oprocentowania, która okazuje się zawyżona ze względu na to, że niektóre warunki tej umowy zostały następnie uznane za nieuczciwe w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, a tym samym za niewiążące dla konsumenta, nie stanowi sama w sobie naruszenia obowiązku informacyjnego ustanowionego w tym przepisie dyrektywy 2008/48 (1).

2) Artykuł 10 ust. 2 lit. k) dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, że: fakt, iż umowa o kredyt wymienia pewną liczbę okoliczności uzasadniających zwiększenie opłat związanych z wykonaniem umowy, przy czym właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny konsument nie jest w stanie zweryfikować ich wystąpienia ani ich wpływu na te opłaty, stanowi naruszenie obowiązku informacyjnego ustanowionego w tym przepisie, o ile wskazanie to może podważyć możliwość dokonania przez tego konsumenta oceny zakresu jego zobowiązania.”

Istotne jest zatem, by instytucja kredytowa udzielając kredytu na pokrycie kosztów kredytu w sposób jasny i zrozumiały dla konsumenta wywiązała się z obowiązku informacyjnego w tym zakresie, a więc by z umowy o kredyt konsumencki w sposób jasny wynikało, że konsument ma obowiązek spłacić także koszty kredytu oraz że także te koszty są oprocentowane, a w konsekwencji, by w sposób rozsądny mógł ocenić zakres zobowiązania kredytowego. Istotne jest, by w umowie łączącej strony określono kwotę kredytu stanowiącą sumę do wykorzystania przez kredytobiorcę oraz całkowitego kosztu kredytu, w tym kredytowanych kosztów kredytu (prowizji oraz kosztu ubezpieczenia jako zabezpieczenia kredytu) oraz odsetek za cały okres kredytowania zarówno od kwoty wypłaconej, jak kwoty kredytowanych kosztów kredytu. Zarówno całkowite zobowiązanie kredytobiorcy, jak i poszczególne jego składniki, winny zostać precyzyjnie kwotowo określone.

Analiza umowy kredytu zawartej między pozwanym a konsumentem prowadzi do stwierdzenia, iż rozsądny konsument cechujący się dostateczną uważnością i przeciętnym zrozumieniem zapisów umownych nie mógłby wywnioskować z treści umowy, że prowizja i składka ubezpieczeniowa podlegają oprocentowaniu. W treści umowy, w szczególności w jej Warunkach (punkty 1-8) i Zasadach spłaty (punkty 9 i nast.) nie zostało to wskazane expressis verbis, co więcej, konstrukcja części informacyjnej umowy wskazuje, że konsument po przeanalizowaniu umowy mógłby uznać, że odsetki są pobierane tylko od wypłaconej mu kwoty (150 000 zł). Umowa posługuje się pojęciem „Pożyczki”, „Całkowitej kwoty pożyczki” jako kwoty wypłaconej konsumentowi (150.000 zł) oraz pojęciem „Kwoty udzielonej pożyczki” (suma: „Całkowitej kwoty pożyczki” oraz prowizji oraz składki ubezpieczeniowej), przy czym wskazuje, że „Kwota pożyczki” powiększona o prowizję oraz składkę ubezpieczeniową równa się „Kapitałowi pożyczki”. Zdecydowanie użycie szeregu tych pojęć wprowadza chaos definicyjny. Kiedy w umowie mowa jest o oprocentowaniu, używa się pojęcia „Oprocentowanie Pożyczki”, a wyżej wskazano, że Kwota udzielonej pożyczki to całkowita kwota Pożyczki powiększona o prowizję, przy czym zarazem Kwota Pożyczki powiększona o prowizję stanowi kapitał Pożyczki. Pisząc z kolei o sposobie i wypłacie „Pożyczki” wskazuje się kwotę wypłaconą konsumentowi na jego rachunek bankowy, co sugerowałoby, że „Oprocentowanie Pożyczki” obejmuje wyłącznie kwotę wypłacaną konsumentowi. Nadto, w błąd może wprowadzać umieszczenie w wierszu 14 („Całkowity koszt pożyczki”) tabeli z punktu 2. umowy („Warunki Pożyczki”) kwoty odsetek przed kwotami prowizji oraz składki ubezpieczeniowej czy pominięcie kwestii odsetek od prowizji w dotyczącym jej wierszu tabeli z załącznika nr 1. Taki sposób uregulowania stosunku umownego, jako wiążący się z nieujawnieniem konsumentowi rzeczywistych warunków stosowania stopy oprocentowania kredytu (a konkretnie kwoty, do której jest ona odnoszona), stanowi naruszenie obowiązku informacyjnego nakładanego na kredytodawcę w art. 30 ust. 1 pkt 6 ustawy o kredycie konsumenckim.

Z treści umowy łączącej strony wynika więc, że przedmiotem kredytu jest zarówno kwota wypłacana konsumentowi, jak i kwota kredytowanych kosztów kredytu, nie wynika jednak w sposób niebudzący wątpliwości, że obie te kwoty były oprocentowane. Nie sposób więc stwierdzić, czy, że konsument miał świadomość, że koszty kredytu są oprocentowane – w tym zakresie umowa nie zawiera pełnej i zrozumiałej informacji.

Brak dodatkowej informacji w harmonogramie spłat odnośnie tego, jaka część raty obejmuje kredytowane koszty kredytu nie miał znaczenia dla świadomości konsumenta, który z samej umowy winien czerpać wiedzę o tym fakcie.

Naruszenie to jest wystarczające do stwierdzenia skuteczności zastosowania w przedmiotowej sprawie sankcji kredytu darmowego.

W pozostałym zakresie, ze względu na przyjęcie przez Sąd Okręgowy poglądu o zasadniczej dopuszczalności objęcia oprocentowaniem kredytowanych kosztów kredytu konsumenckiego, nie było podstaw uznania, że pozwany naruszył obowiązek informacyjny wynikający z art. 30 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. W szczególności podał on całkowitą kwotę kredytu, stopę oprocentowania, rzeczywistą roczną stopę oprocentowania, całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta, zasady i terminy spłaty kredytu, w szczególności kolejność zaliczania jego rat na poczet należności kredytodawcy, informację o prawie bezpłatnego otrzymania harmonogramu, o którym mowa w art. 37 w/w ustawy (dopiero ten harmonogram winien zawierać elementy szczegółowo wskazujące na składniki raty), a także termin, sposób i skutki odstąpienia konsumenta od umowy. Te i pozostałe wymagane informacje kredytodawca podał prawidłowo, z wyłączeniem naruszenia, które omówiono powyżej. W szczególności, przy założeniu dopuszczalności oprocentowania kredytowanych kosztów kredytu RRSO zostało prawidłowo zostało określone.

Reasumując, Sąd Okręgowy skorygował stanowisko Sądu I instancji, jednak nie doprowadziło to do odmiennych konkluzji. Należało uznać, że obowiązek informacyjny został naruszony, a sankcja kredytu darmowego zastosowana skutecznie. Roszczenie powoda było więc uzasadnione, a apelację pozwanego należało oddalić w całości na podstawie art. 385 kpc.

Koszty postępowania w instancji odwoławczej obciążały pozwanego na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. Na koszty te składało się wynagrodzenie pełnomocnika powoda. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika powoda została ustalona na podstawie § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Ryszard Małecki