Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Poznaniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 stycznia 2022 r.

Sąd Okręgowy w Poznaniu, Wydział II Cywilny Odwoławczy

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Rafał Kubiak

po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2022 r. w Poznaniu

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa małoletniej K. G. reprezentowanej przez matkę B. G.

przeciwko (...) Spółki Akcyjnej w W.

o zapłatę

na skutek apelacji powódki

od wyroku Sądu Rejonowego w Złotowie z dnia 1 kwietni 2021 r.

sygn. akt IC 569/18

1.oddala apelację ,

2.nie obciąża powódki kosztami postępowania apelacyjnego .

Rafał Kubiak

UZASADNIENIE

W dniu 28 maja 2018 r. do Sądu Rejonowego w Złotowie wpłynął pozew, który w imieniu małoletniej powódki K. G., działającej przez matkę B. G. – złożył pełnomocnik – z żądaniem zasądzenia od (...) S.A. z siedzibą w W. kwoty 50.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 19 sierpnia 2015 r. do dnia zapłaty – tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na skutek śmierci osoby najbliższej.

W uzasadnieniu wskazano m.in., iż w dniu 14 maja 2015 r. w miejscowości W. miał miejsce wypadek komunikacyjny, którego skutkiem była śmierć P. G. – ojca powódki. W chwili zdarzenia kierujący pojazdem, który potrącił poszkodowanego, posiadał ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych w (...) SA. Powódka zgłosiła szkodę, lecz ubezpieczyciel odmówił przyjęcia odpowiedzialności za szkodę wskazując, iż wyłączną winę w spowodowaniu wypadku ponosi zmarły. Następnie uzasadnienie zawiera omówienie przepisów, które zdaniem pełnomocnika powódki, stanowią podstawę żądania pozwu.

W piśmie złożonym dnia 11 stycznia 2021 r. pełnomocnik powódki dokonała zmiany żądania pozwu – wnosząc o zasądzenie kwoty 75.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 19 sierpnia 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. i odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 01 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty – przy przyjęciu 50% przyczynienia się poszkodowanego.

Pełnomocnik pozwanej (...) S.A. z siedzibą w W., w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości. W uzasadnieniu wskazano m.in., iż KPP w S. prowadziła śledztwo przeciwko kierującemu pojazdem, który śmiertelnie potrącił ojca powódki. Śledztwo zostało umorzone wobec uznania, że czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego. Podkreślono także m.in. stan nietrzeźwości, w którym znajdował się w chwili wypadku ojciec powódki.

Pismem złożonym dnia 08 marca 2021 r., odpowiadając na zmodyfikowane żądanie, pełnomocnik pozwanej ponownie wniosła o oddalenie powództwa w całości.

Wyrokiem z dnia 01 kwietnia 2021 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I C 569/18, Sąd Rejonowy w Złotowie:

1. zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 5.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 01 kwietnia 2021 r. do dnia zapłaty,

2. oddalił powództwo w pozostałym zakresie,

3. odstąpił od obciążenia powódki kosztami postępowania,

4. nakazał ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 375 zł tytułem brakującej opłaty sądowej od uwzględnionego powództwa oraz kwotę 282,40 zł tytułem części kosztów opinii biegłego.

Apelację od powyższego wyroku wywiodła reprezentowana przez matkę małoletnia powódka, zaskarżając go w części, tj. w jego punkcie 2.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 436 § 1 k.c. w zw. z art. 435 k.c. w zw. z art. 362 k.c. (błędna wykładnia) w zw. z art. 3, art. 13 oraz 19 prawa ruchu drogowego (niezastosowanie) w zw. z art. 6 k.c. (niezastosowanie) poprzez przyjęcie, że zmarły ojciec powódki P. G. przyczynił się swoim zachowaniem do zdarzenia szkodowego w postaci wypadku komunikacyjnego z dnia 14 maja 2015 r. w zakresie uzasadniającym pomniejszenie świadczeń należnych powódce o 90%, podczas gdy prawidłowa analiza stanu faktycznego sprawy winna prowadzić do wniosku, że zmarły ojciec powódki P. G. przyczynił się swoim zachowaniem do zdarzenia szkodowego w postaci wypadku komunikacyjnego z dnia 14 maja 2015 r. w zakresie uzasadniającym pomniejszenie świadczeń należnych powódce o nie więcej niż 50%;

2. naruszenie przepisu prawa materialnego w postaci art. 446 § 4 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i niezasadne przyjęcie, że odpowiednią kwotą zadośćuczynienia za krzywdę po śmierci osoby najbliższej dla powódki K. G. jest kwota ogółem 50.000,00 zł, podczas gdy rozmiar i charakter cierpień psychicznych oraz indywidualne przesłanki miarkowania krzywdy powódki po śmierci ojca pozwalają przyjąć – także na tle orzecznictwa w sprawach podobnych oraz przesłanek formułowanych w judykaturze, że należytą rekompensatą za krzywdę doznaną przez powódkę jest kwota ogółem 150.000,00 zł;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. i art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz.U. Nr 124, poz. 1152 z póżn. zm.) poprzez ich niezastosowanie i zasądzenie odsetek od kwoty 5.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę po śmierci osoby najbliższej od dnia wyrokowania (01 kwietnia 2021 r.) do dnia zapłaty, którą to datę Sąd uznał za datę wymagalności świadczenia, podczas gdy pozwany pozostawał w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia co do kwoty 40.000,00 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę już w dniu 19 sierpnia 2015 r.;

4. naruszenie przepisu postępowania w postaci art. 227 k.p.c. w zw. z art. 235 ² § 1 pkt 3 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. poprzez oddalenie wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu psychologii, mimo że wniosek ten dotyczył okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. psychologicznych konsekwencji śmierci ojca u powódki, co do których strony pozostawały w sporze i których ustalenie wymagało wiadomości specjalnych.

Mając powyższe zarzuty na uwadze apelująca wniosła o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości;

2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów procesu przed sądem I i II instancji według norm przepisanych oraz kwoty 17,00 zł tytułem zwrotu kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa procesowego.

W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej oraz zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja powódki nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy jako ponownie rozpoznający sprawę w granicach zaskarżenia, w pełni podzielił dokonaną przez Sąd Rejonowy ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w aktach, poczynione na tej podstawie ustalenia faktyczne, uznając je za własne, jak i wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ocenę prawną, przyjmując tym samym, że zarzucane apelacją uchybienia są nieuzasadnione.

W złożonej apelacji powódka zaprzeczyła, by jej zmarły ojciec przyczynił się do wypadku w stopniu ustalonym przez Sąd Rejonowy. Wskazała też, że niezasadnie przyjęto kwotę zadośćuczynienia za krzywdę po śmierci osobie najbliższej. Jednocześnie skarżąca podniosła, że w wydanym wyroku błędnie orzeczono o roszczeniu odsetkowym, tj. w sposób nieprawidłowy ustalono datę początkową liczenia odsetek od dnia wyrokowania zamiast od dnia wydania przez ubezpieczyciela decyzji odmownej w przedmiocie wypłaty zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, a także brak przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu psychologii, mimo że wniosek ten dotyczył okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Odnosząc się do podniesionych zarzutów, w pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadnie Sąd Rejonowy uznał, że poszkodowany P. G. niewątpliwie przyczynił się sam – i to w sposób przeważający – do rozmiarów powstałej szkody. W tym zakresie Sąd Rejonowy opierał się na opinii biegłego sądowego z dziedziny kryminalistycznej rekonstrukcji wypadków mgr inż. R. A., który w jej treści stwierdził, że bezpośrednią i wyłączną przyczyną wystąpienia wypadku było błędne działanie pieszego P. G., który nie dokonał prawidłowej oceny sytuacji drogowej i nie zauważył jadącego z prawej strony pojazdu osobowego albo dostrzegł ten pojazd, lecz błędnie ocenił jego odległość i prędkość. Nie ulega przy tym wątpliwości, że poszkodowany był wówczas w stanie znacznego upojenia alkoholowego (1,79 ‰ we krwi), co również trudno uznać za okoliczność pozostającą bez znaczenia dla oceny stopnia przyczynienia się poszkodowanego do zaistnienia tego tragicznego zdarzenia. W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy nie tylko prawidłowo rozważył zachowanie poszkodowanego, ale też nadał mu słuszny wymiar i wagę w odniesieniu do rangi zachowania kierującego pojazdem R. K. oraz panujących warunków drogowych.

Pamiętać należy, że zgodnie z treścią art. 362 k.c. jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron. Przyczynienie się poszkodowanego stanowi element obiektywny i jest warunkiem miarkowania świadczeń, a jego konsekwencją jest powinność badania przez Sąd okoliczności decydujących o tym, czy zmniejszenie odszkodowania powinno nastąpić, a jeśli tak – to w jakim stopniu. Do okoliczności, o których mowa w art. 362 k.c., zalicza się w szczególności winę lub nieprawidłowość zachowania poszkodowanego, porównanie stopnia winy obu stron, rozmiar doznanej krzywdy i ewentualne szczególne okoliczności danego przypadku, a więc zarówno czynniki subiektywne, jak i obiektywne (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt I ACa 1/13, LEX nr 1298948; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 22 marca 2013 r., sygn. akt I ACa 911/12, LEX nr 1294715; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 06 lutego 2013 r., sygn. akt I ACa 803/12, LEX nr 1289371).

W świetle powyższego Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że przyczynienie się poszkodowanego P. G. i jego stopień należało ocenić na poziomie 90%, biorąc pod uwagę ilość błędów i naruszeń przepisów ruchu drogowego po stronie pieszego w trakcie przekraczania jezdni. Co prawda poszkodowany był uprawniony do przejścia w miejscu, w którym ostatecznie doszło do wypadku, jednakże spoczywał na nim obowiązek zachowania szczególnej ostrożności. Tymczasem w stanie znacznego upojenia alkoholowego miał on ograniczone możliwości percepcyjne i motoryczne, w tej też kondycji wszedł na jezdnię bezpośrednio przed nadjeżdżający pojazd. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika również, że kierujący pojazdem R. K. jechał z dozwoloną prędkością na przedmiotowym odcinku drogi. Co więcej, sam biegły we wnioskach opinii stwierdził, że bezpośrednią i wyłączną przyczyną wypadku było zachowanie P. G. i samo to stwierdzenie wskazuje, że stopień przyczynienia się poszkodowanego był przeważający w stosunku do sprawcy zdarzenia.

Wobec powyższego należało uznać, że ustalenie przyczynienia się poszkodowanego do powstania rozmiarów szkody i miarkowanie zasądzonych świadczeń na poziomie 50%, jak podnosi w swej apelacji powódka, nie wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Apelacja nie zawiera zresztą tego rodzaju argumentacji, która pozwoliłaby na uznanie, że zmniejszenie zasądzonych na rzecz powódki świadczenia na ustalonym przez Sąd Rejonowy poziomie było wadliwe.

Odnosząc cię do zarzutów dotyczących wysokości zadośćuczynienia przyjętej na gruncie rozpoznawanej sprawy, to kwotę 50.000 zł uznać należy za adekwatną do rozmiaru cierpień i stopnia negatywnych przeżyć małoletniej powódki, jakie związane są ze śmiercią P. G.. Warto przypomnieć, że zadośćuczynienie pełni przede wszystkim funkcję kompensacyjną, ma służyć złagodzeniu doznanych cierpień psychicznych i fizycznych i nie może stanowić kwoty symbolicznej, lecz musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość. Z drugiej strony nie może być nadmierne w stosunku do doznanej krzywdy, albowiem nie ma ona spełniać celów represyjnych. Pamiętać przy tym trzeba, że podstawową funkcją zadośćuczynienia jest rola kompensacyjna, wyrażająca się tym, że powinno ono mieć charakter całościowy i obejmować swoim zakresem zarówno cierpienia fizyczne i psychiczne związane ze śmiercią osoby najbliższej już doznane, jak i te które mogą dopiero powstać w przyszłości. W tym natomiast kontekście za nieuzasadniony należało uznać zarzut apelacji co do niewspółmierności zasądzonej kwoty.

Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, że kwota zadośćuczynienia na poziomie 50.000 zł jest uzasadniona okolicznościami sprawy, a uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie nasuwa w tym zakresie żądnych wątpliwości. Należy mieć oczywiście świadomość, że w wyniku śmierci ojca, powódka została nie tylko pozbawiona życia w pełnej rodzinie, pomocy, wsparcia, ale również możliwości budowania relacji emocjonalnych w okresie dzieciństwa i dorastania oraz w dorosłym życiu, wsparcia psychicznego przy podejmowaniu ważnych wyborów życiowych, zawodowych czy akceptacji i dumy z dokonanych osiągnięć. Faktu tego nie sposób zanegować. Jednakże należy mieć na uwadze, że poszkodowany na co dzień pracował poza granicami kraju (w okresie zdarzenia w Danii, wcześniej w Niemczech), a zatem ciągłość relacji z córką kształtowała się nieco inaczej, niż w przypadku rodzin, w których członkowie wspólnie ze sobą mieszkają. Przy czym niewątpliwie jest to sytuacja trudna zarówno dla rodziców, jak i dzieci. Jednakże nie sposób abstrahować od faktu, że w czasie pobytu w kraju, w dniu, w którym doszło do wypadku, powód nie spędzał czasu z rodziną – w tym z córką – a znajdował się poza domem w stanie znacznego upojenia alkoholowego. Obrazowi relacji z ojcem nakreślonemu przez matkę K. G. w pewnym stopniu przeczą wyżej opisane okoliczności poprzedzające zdarzenie. Sąd Okręgowy miał również na względzie fakt, że stan powódki uległ poprawie, małoletnia już bowiem nie korzysta z pomocy psychologicznej. Zasadnie również wskazano w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, że powódka nie wykazała w jakimkolwiek stopniu, by rozmiar krzywd uzasadniał przyjęcie kwoty wyższej, niż wynika to z ustaleń poczynionych przez Sąd I instancji.

Na uwzględnienie nie zasługiwały też zarzuty dotyczące wymagalności zgłoszonego w pozwie roszczenia odsetkowego.

Przepis art. 455 k.c. stanowi, że jeśli termin spełnienia świadczenia nie wynika z treści ani z właściwości zobowiązania, to zobowiązanie ma charakter bezterminowy, a o jego przekształceniu w zobowiązanie terminowe decyduje wierzyciel, wzywając dłużnika do spełnienia świadczenia w określonym rozmiarze. Żądanie zapłaty zadośćuczynienia ma właśnie taki bezterminowy charakter. Wyrok zasądzający zadośćuczynienie nie jest jednak źródłem zobowiązania sprawcy szkody do zapłaty, ponieważ pozostaje nim czyn niedozwolony, tak więc odsetki od tego świadczenia należą się wierzycielowi od daty zgłoszenia roszczenia o wypłatę, stosownie do art. 455 k.c. Jeżeli sprawca szkody uważa, że żądane zadośćuczynienie jest wygórowane, to może zapłacić świadczenie w wysokości ustalonej przez siebie. Jeżeli natomiast okaże się, że już wypłacone świadczenie jest niższe wysokości od orzeczonego przez sąd, to osoba odpowiedzialna za szkodę ma obowiązek pokryć niedopłatę oraz uiścić odsetki od tej niedopłaty.

Jak wskazał Sąd Rejonowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażane są wprawdzie poglądy, że dopiero od daty wydania wyroku, zobowiązany do zapłaty ustalonego przez sąd, według stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy, zadośćuczynienia pozostaje w opóźnieniu w zapłacie należnej kwoty, jednak liczne też są tezy, iż pokrzywdzony może żądać odsetek ustawowych za opóźnienie także od chwili zgłoszenia żądania zapłaty na jego rzecz skonkretyzowanej kwoty tytułem zadośćuczynienia za krzywdę. Wyrok zasądzający zadośćuczynienie nie ma bowiem charakteru konstytutywnego, ale deklaratywny. Określenie wymagalności zadośćuczynienia na dzień wyrokowania znajduje w zasadzie uzasadnienie tylko w takich sytuacjach, kiedy rozmiar krzywdy jest ustalany dopiero na podstawie okoliczności, które miały miejsce w chwili zamknięcia rozprawy.

Słuszność miał zatem Sąd Rejonowy, wskazując że w realiach rozpoznawanej sprawy obowiązek zapłaty zadośćuczynienia przez pozwanego na rzecz powódki został przesądzony dopiero w tym postępowaniu, a w konsekwencji na etapie wydania zaskarżonego wyroku. Nie może bowiem ujść uwadze, że jak dotąd nie wydano orzeczenia, w którym jakkolwiek pod rozwagę poddano by kwestię odpowiedzialności za wypadek, w którym śmierć poniósł ojciec małoletniej powódki. Przesłanki tej odpowiedzialności oraz wysokość należnego świadczenia przy uwzględnieniu stopnia przyczynienia się poszkodowanego do wystąpienia zdarzenia zbadano dopiero na drodze niniejszego postępowania sądowego, a zatem orzeczenie o wymagalności roszczenia na dzień wyrokowania Sąd Okręgowy uznał za prawidłowe.

W apelacji wskazano także, że Sąd Rejonowy niezasadnie oddalił wniosek powodów o przeprowadzenie dowodu z opinii psychologa. W ocenie Sądu Okręgowego nie doszło w tej sytuacji do naruszenia prawa procesowego. Wprawdzie rozmiar krzywdy osób najbliższych poszkodowanego, który stracił życie w wyniku wypadku drogowego ocenia się, uwzględniając wstrząs psychiczny, cierpienia moralne wywołane śmiercią osoby bliskiej, poczucie osamotnienia, rodzaj i intensywność więzi łączącej pokrzywdzonego ze zmarłym, wystąpienie zaburzeń psychicznych w postaci depresji czy nerwicy po śmierci osoby bliskiej, zdolności przystosowania się do zaistniałej sytuacji, wiek pokrzywdzonego i rolę, jaką zmarły pełnił w jego życiu, a ustalenie kwoty kompensującej krzywdę wynikłą z naruszenia dóbr osobistych wynikłego z utraty więzi z osobą bliską wymaga analizy konkretnego przypadku, rozstrzygnięcie musi być oparte na kryteriach zobiektywizowanych. Sąd w postępowaniach jak niniejsze winien uwzględniać obiektywne kryteria oceny fizycznych i psychicznych następstw danego zdarzenia. Również zdaniem Sądu Okręgowego, nie było potrzeby przeprowadzania dowodu z opinii biegłego psychologa, albowiem zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił wyczerpująco i jednoznacznie ustalić stopień więzi rodzinnych łączących powódkę z ojcem oraz rozmiar straty, jakiej doznała ona wraz z jego śmiercią.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c., o czym orzekł w punkcie 1. sentencji wyroku.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł w punkcie 2. wyroku zgodnie z zasadą słuszności wyrażoną w art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., nie obciążając powódki kosztami poniesionymi przez stronę pozwaną. Za podstawę tego orzeczenia przyjęto charakter sprawy, jej przebieg oraz wiek małoletniej powódki, rozumiane łącznie jako przewidziane art. 102 k.p.c. wystąpienie szczególnie uzasadnionego wypadku, a leżące również u podstaw orzeczenia o kosztach postępowania w I instancji. Sąd Okręgowy wskazane przez Sąd Rejonowy okoliczności przemawiające za nieobciążeniem powódki kosztami procesu podziela na gruncie postępowania odwoławczego.

sędzia Rafał Kubiak