Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Poznaniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 czerwca 2024 roku

Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy

Przewodniczący sędzia Marcin Miczke

po rozpoznaniu 27 czerwca 2024 roku w Poznaniu

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa P. R.

przeciwko Stowarzyszeniu (...) w P., J. D., B. W., M. D. i A. P.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego Stowarzyszenia (...) w P.

od wyroku Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu

z 31 maja 2023 roku

V C 1235/19

I. odrzuca apelację w zakresie, w jakim dotyczy pkt 2. zaskarżonego wyroku,

II. zmienia zaskarżony wyrok:

a. w pkt 1. w ten tylko sposób, że zasądzoną kwotę obniża do kwoty 39.424 zł (trzydzieści dziewięć tysięcy czterysta dwadzieścia cztery złote), oddalając powództwo co do kwoty 23.154 zł i ustawowych odsetek od tej kwoty,

b. w pkt 3. w ten tylko sposób, że koszty procesu pomiędzy powodem a pozwanym Stowarzyszeniem (...) w P. rozdziela stosunkowo, obciążając nimi powoda w 37% i tego pozwanego w 63%,

III. oddala apelację w pozostałym zakresie,

IV. koszty procesu w instancji odwoławczej rozdziela stosunkowo między powoda i Stowarzyszenie (...) w P., obciążając nimi powoda w 37% i tego pozwanego w 63% i w związku z tym zasądza od powoda na rzecz pozwanego Stowarzyszenia (...) w P. 455,73 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego rozstrzygnięcia o kosztach do dnia zapłaty,

IV. oddala wniosek pozwanych J. D., B. W., M. D. i A. P. o zasądzenie od Stowarzyszenia (...) w P. zwrotu kosztów procesu za postępowanie apelacyjne.

Marcin Miczke

UZASADNIENIE

P. R. wniósł o zasądzenie od pozwanego Stowarzyszenia (...) z siedzibą w P. kwoty 2.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem zwrotu zwaloryzowanej kaucji wpłaconej przez niego w związku z umową najmu lokalu przy (...) w roku 1991 oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów.

Stowarzyszenie (...) z siedzibą w P. wniosło o oddalenie powództwa i zasadzenie zwrotu kosztów.

Na skutek przekształceń podmiotowych po stronie pozwanej ostatecznie po stronie pozwanej oprócz pierwotnie pozwanego Stowarzyszenia (...) znaleźli się: J. D., B. W., A. P. i M. D.. Pozwani ci wnieśli o oddaleniu powództwa wobec nich, a J. D., B. W. i M. D. także o zasądzenie na rzecz pozwanych kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Samo powództwo zostało natomiast rozszerzone pismem procesowym z 30 czerwca 2021 r. Powód domagał się zasądzenia od pozwanych (solidarnie) in solidum na swoją rzecz kwoty 62.578 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz o zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kosztów postępowania według norm przepisanych wraz z odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Wyrokiem z 31.05.2023 r. Sąd Rejonowy Poznań-Nowe Miasto w Poznaniu w pkt 1. zasądził od pozwanego Stowarzyszenia (...) w P. na rzecz powoda 62.578,00 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 31 maja 2023 r. do dnia zapłaty, w pkt 2. w pozostałym zakresie oddalił powództwo i w pkt 3. kosztami procesu obciążył w całości pozwanego Stowarzyszenie (...) w P., pozostawiając szczegółowe wyliczenie tych kosztów referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się wyroku.

Apelację wniosło Stowarzyszenie (...) w P.. Apelujący zarzucił Sądowi Rejonowemu:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść orzeczenia w postaci naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną, niezgodną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego, polegającą na błędnym przyjęciu, iż:

a)  Powód uiścił drugą ratę kaucji, podczas gdy w materiale dowodowym zebranym w sprawie brak jakiegokolwiek dowodu na poparcie tego twierdzenia poza wyjaśnieniami samego Powoda oraz zeznaniami jego małżonki, co doprowadziło Sąd I instancji do konkluzji, iż Pozwana zobowiązana jest do zwrotu całości kwoty kaucji dochodzonej w niniejszej sprawie;

b)  środki zgromadzone przez Pozwaną na rachunku dotyczącym nieruchomości, a następnie wypłacone ówczesnym właścicielom nieruchomości w zakresie opisanym jako „nadwyżka" nie obejmowały kaucji mieszkaniowej, podczas, gdy ze stanowiska Pozwanej oraz zeznań świadka M. Ś. wynika, iż kwota ta obejmowała środki wpłacane przez najemców, co doprowadziło Sąd I instancji do konkluzji, iż Pozwana nie rozliczyła kwoty kaucji ze współwłaścicielami nieruchomości, a w konsekwencji, że jest zobowiązana do zwrotu kaucji Powodowi,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że Powód wykazał ponad wszelką wątpliwość, iż dokonał wpłaty drugiej raty kaucji.

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 65 § 1 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że Pozwana nie przelała na poprzedników prawnych nieruchomości kwot kaucji mieszkaniowej proporcjonalnie do wielkości udziałów.

Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez oddalenie powództwa względem Pozwanego Stowarzyszenia i zasądzenie od Powoda na rzecz Pozwanego Stowarzyszenia kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem II instancji.

W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanego Stowarzyszenia zwrotu kosztów procesu, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych za postępowanie apelacyjne.

Pozwani J. D., B. W., A. P. i M. D. wnieśli o odrzucenie apelacji co do pkt 2. i oddalenie w pozostałym zakresie oraz zasądzenie od pozwanego Stowarzyszenia zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja podlegała odrzuceniu w zakresie, w jakim dotyczy pkt 2. zaskarżonego wyroku. Pozwane Stowarzyszenie nie ma bowiem interesu prawnego (gravamen) w skarżeniu wyroku w tym punkcie dla siebie w całości korzystnego. Brak gravamen przesądza o niedopuszczalności apelacji, a to jest podstawa do jej odrzucenia na podstawie art.373 § 1 k.p.c. (Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Cywilna - zasada prawna z nią 15 maja 2014 r. III CZP 88/13)

Sąd Okręgowy podziela ustalenia Sądu Rejonowego i przyjmuje za własne (art.382 k.p.c.), za wyjątkiem ustalenia, że powód wpłacił całą kwotę kaucji. Nie ma na to przekonujących dowodów. Tym samym generalnie podzielając ocenę dowodów dokonaną przez Sąd Rejonowy, Sąd Okręgowy nie podziela jej w zakresie ustalenia co do zapłaty kwoty kaucji w pełnej wysokości, wyższej, niż wynika to z dowodów z dokumentów – dowodów wpłat. Sąd Okręgowy podziela natomiast podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia.

Apelujący zarzucił Sądowi Rejonowemu nieprawidłowe ustalenia, że po pierwsze powód wpłacił drugą ratę kaucji (powód nie przedstawił dowodu wpłaty, Sąd Rejonowy poprzestał w tym zakresie na zeznaniach powoda i jego żony, a to za słabe dowody, powód nie udowodnił też, że nie było możliwe zamieszkanie w lokalu bez wpłaty całej kaucji), po drugie że pozwane Stowarzyszenie nie przekazało kaucji mieszkaniowej nowym właścicielom nieruchomości w ramach środków zgromadzonych na rachunku bankowym nieruchomości i opisanych jako „nadwyżka”.

Odnośnie wpłaty kaucji:

W pozwie powód wyjaśnił, że zapłacił kaucję w kwocie 51.892,80 zł. W sprzeciwie od nakazu zapłaty pozwane Stowarzyszenie nie kwestionowało wpłaty całej kaucji mimo tego, że znało fakt dołączenia do pozwu jedynie dwóch dowodów wpłaty na kwoty 20.746.400 i 11.946.400 starych złotych. Pozwany podnosił jedynie, że wszelkie środki z tytułu najmów lokali w kamienicy przekazał jej właścicielom, nadto podnosił kwestie związane z zawartymi dwoma umowami sugerując, że rozliczenie już nastąpiło, a udowodnienie, że tak nie było, obciąża powoda. W toku procesu pozwane Stowarzyszenie nie kwestionowało wpłat kaucji. Twierdzenia o braku wpłaty całości kaucji złożyli natomiast pozwani J. D. i B. W. (k.265v pkt 8) Ostatecznie więc mając na uwadze wyniki całej sprawy kwestia wpłaty całości kaucji była sporna, sam zaś fakt może być prawdziwy albo nie, a nie prawdziwy wobec jednego pozwanego, a wobec innego nie.

Sąd Rejonowy nie ustalił faktu wpłaty całej kaucji na podstawie art.230 k.p.c., mając na uwadze wyniki całej rozprawy, ale na podstawie zeznań świadka I. R. i zezanń powoda. Przywołał co prawda także zeznania innych pozwanych i dokumentację księgową (str.7 uzasadnienia), ale te dowody w sposób oczywisty nie dotyczą wpłaty kaucji przez powoda. Świadek I. R. zeznała, że warunkiem podpisania umowy była wpłata wysokiej kaucji. Jak łatwo zauważyć, nie jest to prawdą, bo umowa została podpisana przed wpłatą całej kwoty kaucji, a to, czy pierwsza kwota kaucji została wpłacona po podpisaniu umowy, czy przed (data wpłaty i data umowy są te same), jest nie do ustalenia na podstawie dowodów w sprawie. I. R. zeznała, że kwota całej kaucji została zapłacona. (k.236) Z kolei powód zeznał, że kaucja została wpłacona w dwóch transzach, jedna w dniu, kiedy rozstrzygnął się przetarg, druga w przeciągu miesiąca (k.377), że wpłacał pierwszą część kaucji w kasie Stowarzyszenia fizycznie, a drugą część przekazem pocztowym do Stowarzyszenia (k.378) Powód złożył dowody wpłaty: z 15.10.1991 r. (dzień zawarcia umowy) i z 29.11.1991 r. Powód zeznał, że część kaucji była wymagana w dniu przetargu, w określonym terminie trzeba było wpłacić resztę, aby móc przejąć lokal (k.378) Z umowy najmu wynika, że kwoty kaucji 25.946.400 zł miały zostać zapłacone do 15.10.1991 r. i druga do 29.11.1991 r., umowa nie uzależnia podpisania jej ani wydania lokalu od wpłaty kaucji.

Zeznania świadka odnośnie wpłaty kwoty pieniężnej i to świadka będącego żoną powoda zainteresowaną w korzystnym dla powoda rozstrzygnięciu sprawy są dowodem za słabym i za mało wiarygodnym do udowodnienia wpłacenia określonej kwoty. Z kolei z zeznań powoda wynika, że dokonywał wpłat dwukrotnie. Konsekwentnie przedstawił dwa dowody wpłat, tyle tylko, że na kwoty niższe, niż obie raty kaucji: na 20.746.400 zł i 11.946.400 zł. Skoro sam powód zeznał, że dokonywał wpłat dwukrotnie, nie zeznawał niczego o innych wpłatach i przyczynach braku pokwitowań, to nie ma dowodu na to, aby zapłacił więcej, niż wynika z przedstawionych pokwitowań. Trudno zresztą wyjaśnić, dlaczego powód nie dysponuje pokwitowaniami wpłat pozostałej kwoty kaucji, skoro dysponuje dwoma pokwitowaniami, co świadczy o tym, że zachował dokumenty dotyczące najmu (obok wpłat także dokumenty dwóch umów i protokół zdawczo-odbiorczy).

Nie ma żadnego przekonującego dowodu, aby podpisanie umowy najmu bądź wydanie lokalu było uzależnione od wpłaty kaucji. Przeciwnie, w umowie wskazano termin wpłaty pierwszej raty 15.10.1991 r. Aby to zobowiązanie dotyczyło powoda, umowa powinna być podpisana, a nie odwrotnie. Nie ma zresztą żadnego dowodu oprócz zeznań powoda, że najpierw musiał wpłacić kaucję, a następnie mógł podpisać umowę. Reasumując, rację ma apelujący, że powód nie udowodnił, aby wpłacił całą kwotę kaucji, to jest, aby zapłacił więcej, niż wynika to z przedstawionych dwóch dowodów wpłat.

W kwestii przekazania środków pieniężnych przez Stowarzyszenie współwłaścicielom nieruchomości:

Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art.65 § 1 k.c. Dokument księgowy k.113 wraz z oświadczeniem k.112 i zaświadczeniem Stowarzyszenia (...) k.229 oraz wydruki bankowe k.358-364 nie stanowią dowodu na fakt przekazania kwoty kaucji właścicielom nieruchomości. Pozwane Stowarzyszenie przekazało saldo na rachunku. Stowarzyszenie przekazało wpływy z tytułu czynszu, opłat za , wodę, śmieci i inne świadczenia (zeznania świadka M. Ś. k.351), a te służą do opłacania kosztów utrzymania nieruchomości. Nie są po prostu gromadzone na rachunku, ale wydawane na bieżąco na pokrycie kosztów utrzymania nieruchomości, co wynika z zasad gospodarowania nieruchomościami i jest faktem powszechnie znanym, wynikającym z zasad doświadczenia życiowego. Pozwane Stowarzyszenie nie udowodniło, że kwota kaucji była niezmiennie na rachunku bankowym i jako taka podlegała przekazaniu na rzecz właścicieli nieruchomości. Nawet jednak udowodnienie przekazania kwoty kaucji współwłaścicielom nie ma żadnego znaczenia, gdyż nie zmienia oceny co do legitymacji biernej - ma ją pozwane Stowarzyszenie jako wynajmujący. Pozwane Stowarzyszenie nie miało zresztą żadnych podstaw do przekazywania kwoty kaucji na rzecz właścicieli w roku 2014, gdyż już w 2011 roku było obowiązane, wobec wymagalności roszczenia powoda o zwrot kaucji, do jej zwrotu. Wymagalność roszczenia wynika z art.36 ust.1 ustawy z 2001 roku o ochronie praw lokatorów i nie jest zależna od czynności wierzyciela (art.455 k.c.)

Trafność pierwszego procesowego zarzutu pozwanego skutkuje obniżeniem zasądzonej kwoty. Waloryzacji podlega bowiem nie kwota 51.892.800 starych złotych, ale suma wpłat kwot 20.746.400 zł i 11.946.400 zł, a więc kwota 32.692.800 zł. Ta ostatnia kwota stanowi 63% całej kwoty kaucji, co po waloryzacji i przyjęciu podziału ryzyka spadku siły nabywczej pieniądze po połowie na obie strony daje kwotę 39.424 zł. (zaokrąglając do pełnego złotego) Roszczenie w wyższej kwocie nie zostało udowodnione, tym samym zgodnie z art.6 k.c. obciąża to powoda. W pozostałej części zarzut naruszenia art.6 k.c. nie jest uzasadniony.

Mając powyższe na uwadze apelacja w zakresie zaskarżenia pkt 1. była częściowo uzasadniona, a wyrok Sądu Rejonowego podlegał zmianie na podstawie art.386 § 1 k.p.c. przez obniżenie zasądzonej kwoty do kwoty 39.424 zł, przy oddaleniu powództwa ponad tę kwotę w zakresie nie objętym rozstrzygnięciem w pkt 2. zaskarżonego wyroku (a więc odnoszącym się do apelującego w zakresie różnicy między kwotą zasądzoną przez Sąd I instancji i Sąd II instancji – 23.154 zł z ustawowymi odsetkami od tej kwoty. W pozostałym zakresie (poza zakresem odrzucenia i obniżenia zasądzonej kwoty z odsetkami) apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art.385 k.p.c.

Konsekwentnie zmianie podlegał pkt 3. zaskarżonego wyroku. Przy zastosowaniu art.100 k.p.c. koszty procesu w I instancji podlegają stosunkowemu rozdzieleniu, powód został nimi obciążony w 37% (przegrał co do kwoty 23.154 zł), a pozwane Stowarzyszenie w 63% (przegrał co do kwoty 39.424 zł). Pkt 3. został zmieniony jedynie odnośnie tych dwóch podmiotów, zmiana dotyczy rozliczenia kosztów procesu jedynie między nimi, przy czym szczegółowego wyliczenia kosztów między tymi stronami dokona referendarz sądowy. Zmiana pkt 3. zaskarżonego wyroku nie dotyczy natomiast rozstrzygnięcia o kosztach procesu w stosunku pomiędzy powodem a pozostałymi (poza Stowarzyszeniem) pozwanymi. Pozwani nie skarżyli tego rozstrzygnięcia zażaleniem, a pozwane Stowarzyszenie nie podnosiło żadnych zarzutów naruszenia prawa procesowego wskazujących na jego wadliwość (zarzutami naruszenia prawa procesowego sąd II instancji jest związany), która wobec treści pkt 3. może sugerować obciążenie pozwanego Stowarzyszenia kosztami procesu poniesionymi przez innych pozwanych.

Rozdział kosztów procesu za II instancję ma uzasadnienie w treści art.100 w zw. z art.391 k.p.c. Dotyczy on kosztów procesu między powodem i apelującym Stowarzyszeniem. Apelujący poniósł opłatę od apelacji 3.129 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w kwocie 2.700 zł (§ 2 pkt 6 i § 10 ust.1 pkt 1 rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności radców prawnych), razem 5.829 zł, powód wynagrodzenie swojego pełnomocnika w kwocie 2.700 zł na podstawie (§ 2 pkt 6 i § 10 ust.1 pkt 1 rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności adwokackie). Powód jest obowiązany zwrócić apelującemu Stowarzyszeniu 37% kwoty 5.829 zł, a więc kwotę 2.156,73 zł, a pozwane Stowarzyszenie powodowi 63% kwoty 2.700 zł, a więc kwotę 1.701 zł. Ostatecznie powodowi należy się od pozwanego 455,73 zł.

Nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku pozwanych J. D., B. W., M. D. i A. P. o zasądzenie od pozwanego Stowarzyszenia zwrotu kosztów procesu za postępowanie apelacyjne. Zgodnie z art.98 § 1 k.p.c. stroną przegrywającą jest wyłącznie przeciwnik procesowy. Kosztów procesu nie rozlicza się między współpozwanymi. (także tezy 72 i 74 do art.98 KPC Komentarz Rylski/Olaś Legalis) Pozwane Stowarzyszenie nie jest przeciwnikiem procesowym pozostałych pozwanych. Przeciwnikiem tym jest powód, ale od powoda nie ma z kolei podstaw do zasądzania wynagrodzenia na rzecz pozwanych. Apelujący nie wnosił przy tym (nawet by skutecznie nie mógł) o zmianę wyroku przez zasądzenie żądanej przez powoda kwoty od pozostałych pozwanych. Skarżył co prawda wyrok w całości, ale wnosił o oddalenie powództwa wobec siebie (Stowarzyszenia). Powód nie skarżył wyroku w pkt 2. oddalającym powództwo wobec pozostałych (poza Stowarzyszeniem) pozwanych, a tylko on miałby w tym interes. Nie ma więc także podstaw do stosowania art.378 § 2 k.p.c. Odrzucenie apelacji złożonej jedynie przez pozwanego odnośnie pkt 2. wyroku obejmuje także powództwo przeciwko nim. Pkt 2. zaskarżonego wyroku dotyczy bowiem oddalenia powództwa przeciwko pozwanemu Stowarzyszeniu w pozostałym zakresie ilościowym (ponad zasądzoną kwotę i odsetki w pkt 1.), jak i w całości co do pozostałych pozwanych.

Marcin Miczke