Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Poznaniu

POSTANOWIENIE

Dnia 21 września 2023 r.

Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Ryszard Małecki

Sędziowie: Małgorzata Radomska-Stęplewska

Rafał Kubiak

po rozpoznaniu w dniu 21 września 2023 roku w Poznaniu

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z wniosku E. G. (1) i S. G.

przy uczestnictwie (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P.

o ustanowienie służebności przesyłu

na skutek apelacji wniesionej przez uczestnika postępowania

od postanowienia Sądu Rejonowego w Trzciance

z dnia 11 sierpnia 2022 r.

sygn. akt I Ns 957/14

postanawia:

1.  oddalić apelację;

2.  zasądzić od uczestnika na rzecz wnioskodawców kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa w postępowaniu apelacyjnym.

Małgorzata Radomska-StęplewskaRyszard MałeckiRafał Kubiak

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Trzciance:

1.  ustanowił na rzecz uczestnika postępowania (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. na stanowiącej własność wnioskodawców E. G. (1) i S. G. nieruchomości położonej w S. w gminie T., obejmującej działki ewidencyjne o numerach (...), dla której to nieruchomości Sąd Rejonowy w T. prowadzi księgę wieczystą nr (...), służebność przesyłu polegającą na prawie korzystania z tej nieruchomości w zakresie eksploatacji urządzeń przesyłowych napowietrznej linii energetycznej niskiego napięcia i napowietrznej linii energetycznej średniego napięcia zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń, w tym prawie swobodnego dostępu i dojazdu do tych urządzeń wszelkimi środkami transportu pracowników służb eksploatacyjnych w celu wykonywania prac eksploatacyjnych, konserwacyjnych, remontowych i modernizacyjnych, przy czym służebność obejmuje:



dla linii elektroenergetycznej niskiego napięcia fragmenty działek ewidencyjnych o numerach (...), stanowiące pas eksploatacyjny, którego oś jest zgodna z osią urządzeń przesyłowych, a szerokość wynosi 1 m (po 0,5 m po obu stronach linii, licząc od środka kabla), o łącznej powierzchni 355 m2 (48 m2 na działce nr (...), 57 m2 na działce nr (...) i 250 m2 na działce nr (...)),



dla linii elektroenergetycznej średniego napięcia fragmenty działek ewidencyjnych o numerach (...), stanowiące pas eksploatacyjny, którego oś jest zgodna z osią urządzeń przesyłowych, a szerokość wynosi 12 m (po 6 m po obu stronach linii, licząc od jej osi), o łącznej powierzchni 6.437 m2 (562 m2 na działce nr (...), 2.795 m2 na działce nr (...), 9 m2 na działce nr (...), 2.154 m2 na działce nr(...)i 917 m2 na działce nr (...)),

zaznaczone na mapach sporządzonych przez biegłego geodetę E. G. (2), wpisanej do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego Starosty (...) pod identyfikatorem (...), znajdujących się na kartach 447-451 akt niniejszej sprawy, które stanowią integralną część niniejszego postanowienia,

zaś prawo dostępu i dojazdu do napowietrznej linii energetycznej średniego napięcia obejmuje drogę dojazdową szerokości 3 m od bramy wjazdowej po najkrótszej możliwej trasie do pasa na działce nr (...) z uwzględnieniem podmokłego terenu wokół stawów na działkach o numerach (...) oraz drogę dojazdową szerokości 3 m do pasów służebności po drugiej stronie działki nr (...) i na działce nr (...) po najkrótszej możliwej trasie wzdłuż granicy z działką nr (...), zaznaczone na mapie sporządzonej przez biegłego w dziedzinie elektroenergetyki Z. M., znajdującej się na karcie 248 akt niniejszej sprawy, która stanowi integralną część niniejszego postanowienia;

2.  tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu określonej w punkcie 1 zasądził od uczestnika (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. na rzecz wnioskodawców E. G. (1) i S. G. kwotę 23.210,- zł (słownie: dwadzieścia trzy tysiące dwieście dziesięć złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia następnego po dacie uprawomocnienia się niniejszego postanowienia do dnia zapłaty;

3.  oddalił wniosek w pozostałym zakresie;

1.  kosztami postępowania obciążył w całości uczestnika postępowania, w związku z czym:

a.  zasądził od uczestnika postępowania na rzecz wnioskodawców kwotę 9.884,70 zł (słownie: dziewięć tysięcy osiemset osiemdziesiąt cztery złote siedemdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania,

b.  nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Rejonowy w Trzciance) od uczestnika postępowania kwotę 3.434,34 zł (słownie: trzy tysiące czterysta trzydzieści cztery złote trzydzieści cztery grosze) tytułem kosztów postępowania pokrytych tymczasowo ze środków Skarbu Państwa;

2.  oddalił wniosek uczestnika postępowania o zasądzenie od wnioskodawców kosztów postępowania.

Apelację od postanowienia wywiódł uczestnik, zaskarżając je w punktach 1, 2 i 4 oraz 5, zarzucając Sądpwi Rejonowemu:

a.  naruszenie prawa procesowego:



art. 234 k p c. w zw. z art. 233 § 1 kpc. poprzez niezastosowanie domniemania dobrej wiary, którym Sąd był związany, w sytuacji w której wnioskodawca nie obalił domniemania dobrej wiary, tym samym niezasadne przyjęcie, że uczestnik był złej wierze, co w konsekwencji miało wpływ na wynik postępowania poprzez nieuwzględnienie podniesionego przez Uczestnika zarzutu zasiedzenia służebności,



naruszenie art. 233 k.p.c. w zw. z art. 227, 231 i 232 k.p.c. poprzez dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, polegającą w szczególności na przyjęciu, że Uczestnik jest posiadaczem służebności w zlej wierze, co miało wpływ na wynik sprawy poprzez nieuwzględnienie zarzutu zasiedzenia służebności przesyłu,



naruszenie art. 233 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym opinii biegłego sądowego rzeczoznawcy majątkowego i uznanie, że Wnioskodawcy przysługuje prawo do odszkodowania z tytułu wybudowania urządzeń (tj. składnik wynagrodzenia tzw. „obniżenie wartości nieruchomości" w sytuacji w której Wnioskodawca nabył prawo własności nieruchomości z istniejącą siecią a ponadto Wnioskodawcy nie wykazali faktu zaistnienia wysokości ewentualnego uszczerbku (szkody), co miało wpływ na wynik postępowania poprzez zasądzenie wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności przesytu w zawyżonej wysokości.



Sąd Rejonowy niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy uznał, że: przedsiębiorstwo energetyczne jako podmiot profesjonalny musiało zdawać sobie sprawę, że nie dysponuje tytułem prawym do korzystania z nieruchomości, przedsiębiorstwo energetyczne nie było w dobrej wierze, oceniając stan jego świadomości i wiedzy na dzień 5 grudnia 1990 r., wnioskodawcy ponieśli szkodę w związku z lokalizacją urządzeń na nieruchomości

b.  naruszenie prawa materialnego:



naruszenie art. 292 k.c., 172 k.c. w zw. z art. 176 k.c., art. 352 k.c. oraz art. 305 ¹ k.c. poprzez ich niezastosowanie i nieuznanie, że doszło do zasiedzenia służebności przesyłu,



naruszenie art. 7 k.c. poprzez jego niezastosowanie i nieprzyjęcie domniemania dobrej wiary po Stronie Uczestnika, pomimo tego, że Sąd był zobowiązany do jego zastosowania,



naruszenie art. 305 ¹ k.c. oraz 305 ² § 2 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie i obciążenie nieruchomości służebnością przesyłu za jednorazowym wynagrodzeniem, w sytuacji w której Uczestnik zasiedział służebność przesyłu a zatem nie mogło dojść do jej ustanowienia za wynagrodzeniem,



naruszenie art. 305 ¹ k.c. oraz 305 ² § 2 k.c. w zw. z art. 361, 362 i 363 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie i obciążenie nieruchomości służebnością przesyłu za jednorazowym wynagrodzeniem, w sytuacji w której wnioskodawca nie poniósł szkody,



naruszenie art. 305 ¹ i 305 ² § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 361, 362 i 363 k.c. poprzez błędną wykładnię i błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że w skład wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu wchodzi składnik w postaci obniżenia wartości nieruchomości w sytuacji, w której Wnioskodawca nabył prawo własności nieruchomości z istniejącą sieci, a ponadto wnioskodawca nie wykazał faktu zaistnienia i wysokości ewentualnego uszczerbku (szkody).

Powołując się na powyższe zarzuty uczestnik wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez: oddalenie wniosku w całości ewentualnie, zmianę punktu 2 w ten sposób, że wynagrodzenie zostanie obniżone do kwoty nie większej niż 3.859 zł oraz obciążenie wnioskodawców w całości kosztami postępowania za I i II instancję.

W odpowiedzi na apelację wnioskodawcy wnieśli o jej oddalenie i obciążenie uczestnika kosztami postępowania apelacyjnego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja uczestnika okazała się bezzasadna.

Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił stan faktyczny, co pozwala Sądowi Okręgowemu uznać go za własny na podstawie art. 382 kpc. w zw. z art. 13 § 2 kpc. Również uwagi poczynione przez ten Sąd na kanwie dokonanych ustaleń Sąd Okręgowy aprobuje i uznaje je za wyczerpujące.

Zagadnienie, czy przed wprowadzeniem do kodeksu cywilnego z dniem 3 sierpnia 2008 r. instytucji służebności przesyłu dopuszczalne było nabycie w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa przesyłowego oraz czy okres występowania na nieruchomości stanu faktycznego odpowiadającego treści służebności przesyłu przed wejściem w życie art. 305 ¹ i nast. kc. podlega doliczeniu do czasu posiadania wymaganego do zasiedzenia tej służebności, wywołuje w doktrynie i orzecznictwie kontrowersje. Sąd Okręgowy podziela ugruntowane stanowisko Sądu Najwyższego w kwestii dopuszczalności nabycia przez zasiedzenie służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu – por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2019 r., II CSK 626/18 i powołane tam orzecznictwo.

Uczestnik twierdził, że urządzenia na przedmiotowej nieruchomości zostały pobudowane przed 1990 r. i takie ustalenie poczynił Sąd Rejonowy. Uczestnik ustalenie to w apelacji zaaprobował, jednocześnie wzmiankując, że urządzenia zostały pobudowane w latach 60-tych, 70-tych – nie uzasadnił przy tym tej uwagi. Należało uznać, że uczestnik nie wykazał, w jakiej dacie jego poprzednik prawny rozpoczął korzystanie z trwałego i widocznego urządzenia na nieruchomości wnioskodawczyni, za bezsporne można jedynie przyjąć ustalenie Sądu I instancji, że było to przed rokiem 1990. W takim wypadku jednak za datę pewną można przyjąć 1 stycznia 1990 r. i nie ma przeszkód, by doliczyć okres posiadania urządzeń przez Skarb Państwa przed uwłaszczeniem poprzednika uczestnika. Sąd Okręgowy zastrzega przy tym, że za datę uwłaszczenia przyjmuje 7 stycznia 1991 r. (data wejścia w życie ustawy z 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych – z tą datą przedsiębiorstwo państwowe nabyło z mocy prawa własność urządzeń przesyłowych).

Nie budziło przy tym wątpliwości Sądu Okręgowego, że uczestnik był posiadaczem zależnym w złej wierze, ponieważ nie dysponował zgodą właściciela nieruchomości wyrażoną w jakiejkolwiek formie, ani też żadną decyzją administracyjną, uprawniającą do korzystania z nieruchomości na zasadach tożsamych z posiadaniem służebności. Dobra wiara sprowadza się do usprawiedliwionego, acz błędnego przekonania, że posiadaczowi przysługuje uprawnienie do korzystania z gruntu, o treści odpowiadającej służebności. Takiego przymiotu nie sposób posiadaczowi w niniejszym wypadku przypisać. W złej wierze pozostaje posiadacz, który wie lub przy dołożeniu należytej staranności powinien wiedzieć, że nie przysługuje mu tytuł prawny do posiadanej rzeczy (tak E. Gniewek, Komentarz do art. 225 kc, Wyd. el. Lex st. pr. 01.07.2001r.).

Oceniając istnienie dobrej czy złej wiary po stronie poprzednika prawnego uczestnika należy przede wszystkim odnieść się do okoliczności wejścia w posiadanie gruntu w celu posadowienia urządzenia przesyłowego; należy przy tym brać pod uwagę, że poprzednik uczestnika był profesjonalistą, zajmującym się zawodowo tego rodzaju działalnością, wyspecjalizowaną i nastawioną właśnie na czynności związane z przesyłaniem energii elektrycznej. Stąd należało wymagać od niego dalej idącej zapobiegliwości w zakresie sprawdzania stanu faktycznego i prawnego, aniżeli od przeciętnego obywatela. Zarządzanie własnymi systemami przesyłowymi stanowiło podstawę jego działania. Oznacza to, że świadomość poprzednika uczestnika w zakresie wszelkich kwestii prawnych dotyczących gruntów, przez które przebiegały i przebiegają urządzenia należy postrzegać przy uwzględnieniu owego profesjonalizmu.

Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, że o dobrej wierze poprzednika przedsiębiorcy przesyłowego przesądza usprawiedliwione przekonanie, że dysponuje ważnym i skutecznym tytułem do korzystania z nieruchomości, tj. oświadczeniem właściciela nieruchomości o ustanowieniu służebności lub zgodą na posadowienie urządzeń albo ostateczną decyzją administracyjną uprawniającą do korzystania z nieruchomości w taki sposób.

Uczestnik nie tylko nie wykazał, ale nawet nie twierdził, by jego poprzednicy posiadali tego rodzaju dokumenty (decyzję administracyjną albo oświadczenie właściciela nieruchomości) usprawiedliwiające przeświadczenie o posiadaniu tytułu prawnego do posiadania służebności. Brak jest więc dowodów na owo usprawiedliwione przeświadczenie poprzednika uczestnika o posiadaniu tytułu prawnego, co wyklucza istnienie dobrej wiary i obala domniemanie z art. 7 kc. Uznać bowiem należało, że domniemanie z art. 7 kc. zostało obalone przez bezsporne okoliczności faktyczne towarzyszące objęciu przez poprzednika uczestnika w posiadanie przedmiotowej nieruchomości w zakresie odpowiadającym obecnemu pojęciu służebności przesyłu. W takiej sytuacji wspomniane domniemanie nie funkcjonuje, ponieważ nie może zaprzeczać stanowi faktycznemu, który wprost je podważa (por. powołane postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2017 r., II CSK 344/16).

W tej sytuacji wniosek o ustanowienie służebności co do zasady zasługiwał na uwzględnienie.

Jeżeli chodzi natomiast o wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności, prawidłowo Sąd Rejonowy oparł się w tym zakresie na opinii biegłego, który przy wymiarze wynagrodzenia uwzględnił zarówno czynnik współkorzystania z gruntu, jak i obniżenia wartości nieruchomości. Nabycie własności nieruchomości obciążonej faktycznie przez posadowienie na niej urządzeń przesyłowych nie pozbawia nabywcy prawa żądania wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości, a w skrajnych wypadkach żądania usunięcia urządzenia przesyłowego – nie stanowi więc obciążenia trwałego. Natomiast następujące w wyniku ustanowienia służebności obciążenie prawne nieruchomości ograniczonym prawem rzeczowym (a nie tylko – jak dotychczas – faktyczne) ma charakter trwały i nieodwracalny. O ile więc posadowienie urządzeń utrudnia jedynie właścicielowi korzystanie z nieruchomości w jakimś zakresie, o tyle ich legalizacja polegająca na ustanowieniu ograniczonego prawa rzeczowego, obciąża tę nieruchomość prawnie i nakazuje każdoczesnemu właścicielowi respektowanie prawa uprawionego z tytułu służebności. Źródłem uszczerbku po stronie właściciela jest więc w tym wypadku ustanowienie prawa, a nie samych urządzeń i ten uszczerbek podlega wyrównaniu w ramach wynagrodzenia za ustanowienie służebności (por. postanowienie SN z 29.05.2015 r., V CSK 468/14, niepubl.).

W konsekwencji brak było podstaw do uwzględnienia apelacji i podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 385 kpc. w zw. z art. 13 § 2 kpc.

Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania I- i II-instancyjnego w sprawie o ustanowienie służebności stanowi art. 520 § 3 kpc. Uczestnik przegrał sprawę – wniosek o ustanowienie służebności został uwzględniony (istotne jest przy tym rozstrzygnięcie o samym ustanowieniu służebności, a nie o wynagrodzeniu za jego ustanowienie). Z tego względu uczestnik powinien zwrócić wnioskodawcom koszty poniesione na obu etapach sprawy i ponieść nieuiszczone koszty sądowe.

W postępowaniu apelacyjnym wnioskodawcy ponieśli 240 zł kosztów zastępstwa prawnego (ustalone na podstawie § 5 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych).

Małgorzata Radomska-Stęplewska Ryszard Małecki Rafał Kubiak