Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Poznaniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 lutego 2025 r.

Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy

w składzie:

Przewodnicząca: sędzia Alina Szymanowska

po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2025 r. w Poznaniu

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa (...) z siedzibą w Luksemburgu

przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.

o zapłatę

na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego

od wyroku Sądu Rejonowego Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu

z dnia 10 października 2024 r.

sygn. akt I C 45/24

1.  zmienia zaskarżony wyrok w punktach I., III., IV i V w ten sposób, że:

a)  w punkcie I. kwotę zasądzoną od pozwanego na rzecz powoda obniża do 1 870,89 zł (jeden tysiąc osiemset siedemdziesiąt 89/100);

b)  uchyla punkt III.

c)  w punkcie IV. kwotę podlegająca pobraniu od powoda obniża do 44,41 zł (czterdzieści cztery złote 41/100);

d)  w punkcie V. kwotę podlegającą pobraniu od pozwanego podwyższa do 407,87 zł (czterysta siedem złotych 87/100;

2.  zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 470 zł z tytułu zwrotu kosztów procesu w instancji odwoławczej wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty.

Alina Szymanowska

UZASADNIENIE

W pozwie złożonym w dniu 4 stycznia 2024 r. strona powodowa (...) z siedzibą w Luksemburgu wniosła o zasądzenie od (...) S.A. z siedzibą w W. kwoty 3.587,23 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 3.047,23 zł od dnia 25 października 2023 r. do dnia zapłaty i od kwoty 540 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Ponadto domagała się zasądzenia od pozwanej spółki kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu podano, że w dniu 29 września 2023 r. miał miejsce wypadek komunikacyjny, którego sprawcą była osoba ubezpieczona od odpowiedzialności cywilnej u pozwanej. W wyniku tego zdarzenia uszkodzony został samochód marki V. o numerze rej. (...), należący do poszkodowanego M. K. (1). Poszkodowany na mocy umowy cesji przelał wierzytelność o odszkodowanie na rzecz powódki. Pozwana uznała swoją odpowiedzialność co do zasady i wypłaciła odszkodowanie obejmujące koszty naprawy pojazdu w kwocie 3.829,11 zł. Zdaniem powódki, wysokość wypłaconej kwoty została zaniżona i nie odpowiada rzeczywistej wysokości szkody. Pozwem powódka dochodzi różnicy pomiędzy wypłaconą kwotą a rzeczywistą szkodą, ustaloną na zlecenie powódki przez podmiot zewnętrzny, oraz kosztu sporządzenia kalkulacji szkody w wysokości 540 zł.

W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwana przyznała, że ponosi odpowiedzialność za skutki kolizji zgodnie z treścią pozwu, wskazując, że poszkodowany nie podnosił, iż przyznana kwota
3.829,11 zł nie wystarczyła na naprawę pojazdu. Pozwana zakwestionowała, by rażąco zaniżyła wartość odszkodowania. Wskazała, że poszkodowany nie wykazał, że do naprawy istotnie doszło oraz nie przedłożył dokumentów potwierdzających koszt naprawy. Nadto zarzuciła brak współdziałania ze strony poszkodowanego w procesie naprawczym ze współpracującymi z pozwaną warsztatami, gdzie koszty naprawy są nawet do 30% niższe od kosztów naprawy w innych zakładach naprawczych, czym zwiększono rozmiar szkody. Zarzuciła nieuzasadnione oparcie roszczenia o hipotetyczne wyliczenie wartości szkody, zamiast w oparciu o faktycznie poniesione koszty naprawy lub dyferencyjną metodę ustalenia odszkodowania. Pozwana zakwestionowała koszt sporządzenia kalkulacji kosztów naprawy sporządzonej na zlecenie powoda wskazując, że wycena sporządzona była w związku z prowadzoną przez powoda działalnością gospodarczą w celu jedynie wygenerowania dodatkowych kosztów i pozostawała bez jakiegokolwiek wpływu na postępowanie likwidacyjne.

Wyrokiem z 10 października 2024 roku Sąd Rejonowy Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu:

I.  zasądził od strony pozwanej (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz strony powodowej (...) z siedzibą w Luksemburgu kwotę 3.047,23 zł (trzy tysiące czterdzieści siedem złotych dwadzieścia trzy grosze) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 25 października 2023 roku do dnia zapłaty;

II.  oddalił powództwo w pozostałym zakresie;

III.  zasądził od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kwotę 1.371,90 zł (tysiąc trzysta siedemdziesiąt jeden złotych dziewięćdziesiąt groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu;

IV.  nakazał pobrać od strony powodowej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu kwotę 67,84 zł (sześćdziesiąt siedem złotych osiemdziesiąt cztery grosze) tytułem niepokrytych wydatków uiszczonych tymczasowo przez Skarb Państwa;

V.  nakazał pobrać od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Poznań – Grunwald i Jeżyce w Poznaniu kwotę 384,44 zł (trzysta osiemdziesiąt cztery złote czterdzieści cztery grosze) tytułem niepokrytych wydatków uiszczonych tymczasowo przez Skarb Państwa.

Z powyższym wyrokiem w części tj. co do punktu I wyroku odnośnie kwoty
1.176,34 zł oraz punktu III, IV i V w całości, nie zgodziła się strona pozwana wnosząc apelację, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi:

1. naruszenie prawa procesowego, mające wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i przyjęcie że powód wykazał wysokość kosztów niezbędnych i faktycznie poniesionych do przywrócenia pojazdu marki V. (...) o numerze rej. (...) do stanu sprzed szkody z dnia 29 września 2023 r.,

2. naruszenie prawa procesowego, mające wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 271 ¹ k.p.c. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia znajdujący swój wyraz w wybiórczej interpretacji zeznań świadka M. K. (1), poprzez pominięcie, iż auto nie zostało naprawione, a oddane w stanie uszkodzonym w darowiźnie bratu K. K. co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia, iż zasadnym jest zastosowanie wyliczenia szkody metodą kosztorysową (hipotetyczną),

3. naruszenie prawa procesowego, mające wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. poprzez:

- niewłaściwą ocenę materiału dowodowego oraz pominięcie ustaleń biegłego w zakresie wyliczenia wartości pojazdu przed szkodą oraz po szkodzie;

- poczynienie ustaleń w zakresie wysokości szkody jedynie na podstawie wyliczenia hipotetycznych kosztów naprawy pojazdu, a pominięciu opinii biegłego w zakresie w jakim ustalił wartość pojazdu przed szkodą i po szkodzie;

4. naruszenie prawa materialnego art. 363 § 1 k.c. oraz art. 361 k.c. w zw. z art. 14 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych w zw. z art. 822 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych poprzez błędną wykładnię i uznanie, że naprawienie szkody winno obejmować wartość hipotetycznej naprawy, kiedy zasądzona kwota przekracza wielkość poniesionej szkody.

Mając powyższe na uwadze apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie I poprzez oddalenie powództwa co do kwoty 1.176,34 zł, w punkcie III, IV i V poprzez zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w postępowaniu przed Sądem I instancji, a nadto zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w postępowaniu przed Sądem II instancji.

W odpowiedzi na apelację powód wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja okazała się zasadna .

Oceniając trafność zarzutów sformułowanych w treści wywiedzionej w niniejszej sprawie apelacji, w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że bezzasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 233 § 1 k.p.c. w zw. art. 6 k.c., a także art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 271 ¹ k.p.c. oraz art. 233 § 1 w zw. z art. 278 k.p.c. Sąd Rejonowy ocenił prawidłowo dowody i poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które Sąd odwoławczy podziela.

Trzeba podkreślić, że Sąd Rejonowy poczynił należyte ustalenia w szczególności co do sposobu likwidacji szkody oraz braku dokonania przez poszkodowanego naprawy pojazdu – pojazd został przekazany w drodze darowizny bratu poszkodowanego. Z uwagi na brak naprawy pojazdu chybiony jest zatem zarzut co do nieprawidłowych ustaleń i przyjęcie przez Sąd, że powód wykazał wysokość kosztów niezbędnych i faktycznie poniesionych do przywrócenia pojazdu marki V. (...) o numerze rej. (...) do stanu sprzed szkody z dnia 29 września 2023 r. W związku z poczynionymi przez Sąd Rejonowy ustaleniami nie sposób zgodzić się z apelującym, że Sąd dokonał wybiórczą ocenę zeznań świadka M. K. (1) (ocena ta jest wszechstronna i należyta) pomijając, iż auto nie zostało naprawione, a oddane w stanie uszkodzonym w darowiźnie bratu K. K.. Zeznań poszkodowanego M. K. (1) nie można pominąć i uznać, że nie mają one znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Świadek w swoich zeznaniach na rozprawie w dniu 6 czerwca 2024 roku wyraźnie wskazał, że nie dokonał naprawy uszkodzonego pojazdu, samochód podarował bratu K. K..

Sąd Okręgowy podzielając ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji wyprowadził inne wnioski co do wysokości szkody i zakresu odpowiedzialności pozwanego.

Sąd Rejonowy wskazał, że rozmiar szkody i sposób jej naprawienia powinny zostać ustalone zgodnie z regułami określonymi w art. 361 i art. 363 k.c. W myśl art. 363 § 1 i 2 k.c. naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej.

W ocenie Sądu I instancji bezzasadne było stanowisko ubezpieczyciela, jakoby granicę odpowiedzialności stanowiły rzeczywiste wydatki poniesione na likwidację szkody. Roszczenie o świadczenie należne od ubezpieczyciela w ramach ustawowego ubezpieczenia komunikacyjnego OC z tytułu przywrócenia uszkodzonego pojazdu do stanu pierwotnego jest wymagalne bowiem niezależnie od tego, czy poszkodowany dokonał naprawy rzeczy i czy w ogóle zamierza takiej naprawy dokonać. Wysokość niezbędnych i ekonomicznie uzasadnionych kosztów naprawy pojazdu przywracającego pojazd do stanu poprzedniego powinna być ustalona na podstawie zobiektywizowanych kryteriów ustalonych przez rzeczoznawcę (tak SN w uchwale z 13.06.2003 r., III CZP 32/03). Fakt naprawy i jego zakres nie wyznacza zatem granic odpowiedzialności pozwanej za szkodę. Szkoda rozumiana jest bowiem jako uszczerbek w majątku poszkodowanego niezależnie od tego, czy poszkodowany zdecyduje się faktycznie na naprawę pojazdu, czy też nie. Niesprawiedliwe byłoby traktowanie gorzej osób, które zdecydują się lub nie, na naprawę uszkodzonego pojazdu.

Wobec zaprezentowanego przez Sąd I instancji stanowiska, że odszkodowanie może być ustalone jako równowartość hipotetycznie określonych kosztów przywrócenia pojazdu do stanu poprzedniego niezależnie od tego czy przed ustaleniem wysokości odszkodowania pojazd zostanie naprawiony trzeba wskazać, że w doktrynie i w orzecznictwie reprezentowany jest również odmienny pogląd, że jeżeli poszkodowany poniósł już koszty naprawy pojazdu lub zobowiązał się do ich poniesienia, wysokość odszkodowania z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych powinna odpowiadać tym kosztom, chyba że w danych okolicznościach są one oczywiście nieuzasadnione. Rozważenia wymaga również wysokość należnego odszkodowania w przypadku nie przystąpienia do naprawy pojazdu i jego zbycia w stanie uszkodzonym.

Sąd Okręgowy zauważa, że w przypadku tzw. szkód ubezpieczeniowych przy ustalaniu wysokości szkody, należy sięgać do odpowiednich regulacji zawartych w kodeksie cywilnym. Szkodę w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. definiuje się przy uwzględnieniu tzw. teorii dyferencyjnej, a więc jako uszczerbek w prawnie chronionych dobrach wyrażający się w różnicy między stanem dóbr, jaki istniał i jaki mógłby następnie wytworzyć się w normalnej kolei rzeczy, a stanem jaki powstał na skutek zdarzenia wywołującego zmianę w dotychczasowym stanie rzeczy (por. uzasadnienie wyroku SN z 7.08.2003 r., IV CKN 387/01). Zgodnie z art. 361 § 2 k.c. tak rozumiana szkoda obejmuje straty, jakie poszkodowany poniósł oraz korzyści, które osiągnąłby, gdyby szkody mu nie wyrządzono. Gdy zaś chodzi o reguły ustalania wysokości odszkodowania, to należy mieć na uwadze kompensacyjną funkcję odpowiedzialności odszkodowawczej, polegającą na tym, że odszkodowanie powinno ściśle odpowiadać wysokości szkody – nie powinno być niższe od tej wysokości, tak że nie rekompensuje całej szkody, ale i nie powinno być od niej wyższe i stanowić źródła bezpodstawnego wzbogacenia poszkodowanego (tak również Sąd Najwyższy m.in. w uchwale z 22.04.1997 r., III CZP 14/97, publ. OSNC 1997/8/103, w wyroku z 16.01.2002 r., IV CKN 619/00). Chwilą właściwą dla ustalenia odszkodowania jest co do zasady moment wyrokowania (art. 363 § 2 k.c. i art. 316 § 1 k.p.c.).

W odniesieniu do szkody komunikacyjnej, to w momencie jej wyrządzenia i powstania odpowiedzialności odszkodowawczej sprawcy szkoda ta odpowiada różnicy pomiędzy wartością, jaką pojazd przedstawiał przed i po szkodzie. Odszkodowanie ma wówczas na celu wyrównanie uszczerbku, jaki pojawił się w majątku poszkodowanego i może odpowiadać kosztom naprawy umożliwiającej przywrócenie pojazdowi jego wartości sprzed wypadku chyba, że naprawa jest niecelowa lub niemożliwa.

Roszczenie odszkodowawcze nie ulega jednak petryfikacji i nie staje się stałym, niezmiennym składnikiem majątku poszkodowanego. Szkoda ma bowiem charakter dynamiczny, który może powodować jej zmienność w czasie zarówno pod względem jakości, jak i ilości. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest zarówno możliwość pojawienia się, obok pierwotnego uszczerbku, także uszczerbku nowego, pozostającego w adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem stanowiącym podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej, jak i przekształcenie się postaci oraz zakresu owej szkody na skutek określonych przesunięć w majątku poszkodowanego. Zmiany powstałe od momentu wyrządzenia szkody do chwili orzekania winny być uwzględnione przy ustalaniu wysokości należnego odszkodowania (por. uwagi w uzasadnieniu postanowienia SN z 7.12.2018 r., III CZP 51/18, a także postanowienie SN z 17.07.2020 r., V CNP 43/19, wyrok SN z 10.06.2021 r., IV CNPP 1/21, publ. OSNC 2022/3/33 i wyrok SN z 8.12.2022r., II CSKP 726/22, publ. OSNC 2023/6/62).

Uzasadnione jest odwołanie się do poglądów prezentowanych przez M. K. (2), krytyka stanowiska, że art. 822 § 1 k.c. dopuszcza ustalanie odszkodowania metodą kosztorysową (hipotetycznych kosztów naprawy). Zdaniem tego autora art. 822 § 1 k.c. ogranicza świadczenie ubezpieczyciela z OC sprawcy do odszkodowania. M. K. (2) zauważa, że szkoda ma charakter dynamiczny (płynny), pogląd ten jest powszechnie przyjmowany. Autor stwierdza, że do czasu poniesienia przez poszkodowanego wydatków na renowację rzeczy uszkodzonej, jego uszczerbek wyraża się „w różnicy między aktualną i hipotetyczną wartością samochodu”. W świetle aktualnego orzecznictwa i poglądów doktryny przedstawiony pogląd nie może zostać uznany za odosobniony i pogląd ten Sąd Odwoławczy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę co do zasady podziela.

Stan faktyczny istniejący w konkretnej sprawie wymaga indywidualnej oceny dokonywanej przy uwzględnieniu przywołanych norm prawa materialnego i zaoferowanych przez strony dowodów. Niewątpliwie, w świetle art. 6 k.c. ciężar wykazania zasadności powództwa spoczywa na powodzie.

Zważywszy na okoliczności faktyczne występujące w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy nie dopatrzył się przesłanek do ustalenia wysokości należnego powodowi odszkodowania na podstawie kosztorysu obejmującego hipotetyczne koszty naprawy pojazdu w wariancie preferowanym przez powoda. Wobec braku naprawy i dokonania przez poszkodowanego darowizny przedmiotowego pojazdu osobie trzeciej (bratu) nie zachodzą dostateczne przesłanki do ustalenia wysokości należnego powodowi odszkodowania na podstawie kosztorysu naprawy. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności opinii biegłego M. C. należy wprowadzić wniosek, że szkodę w niniejszej sprawie stanowił nie koszt naprawy w/w auta, a jedynie różnica wartości pojazdu przed szkodą i po jej wystąpieniu. Kwota odszkodowania należnego poszkodowanemu i jednocześnie powodowi winna odpowiadać kwocie 5 700 zł brutto (różnica pomiędzy wartością pojazdu przed szkodą i po szkodzie.

Uwzględniając zatem w powyższym zakresie apelację pozwanego, Sąd Okręgowy uznał, że żądanie powoda było uzasadnione wyłącznie co do kwoty 1 870,89 zł, która stanowi różnicę pomiędzy wartością pojazdu w stanie nieuszkodzonym i uszkodzonym – 5 700 zł brutto oraz kwotą wypłaconą na rzecz poszkodowanego w toku postępowania likwidacyjnego – 3 829,11 zł brutto, a więc 1 870,89 zł, powództwo podlegało oddaleniu ponad tę kwotę.

Wobec powyższego Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. orzekł jak w punkcie I. a) sentencji.

Zmiana wyroku w zakresie punktu pierwszego skutkowała zmianą rozstrzygnięcia o kosztach procesu przed Sądem I instancji o czym orzeczono w punkach I. b-d sentencji.

W związku z ostatecznym wynikiem postępowania powód wygrał postepowanie
w 52 %, zatem Sąd Odwoławczy przyjął, że koszty postępowania winny być pomiędzy stronami stosunkowo rozdzielone na podstawie art. 100 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 ¹ Całość kosztów postępowania w sprawie wyniosła 4.086,28 zł z czego pozwany powinien ponieść 2.124,87 zł, a powód 1.961,41 zł. Powód poniósł koszty w łącznej kwocie 1.917 zł, na które składały się: kwota 200 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu, kwota 800 zł zaliczki na poczet kosztów opinii biegłego, kwota 900 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika (ustalona na podstawie § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych) i kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Na koszty poniesione przez pozwaną w łącznej wysokości 1 717 zł złożyła się kwota 900 zł z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika, kwota 800 zł uiszczona z tytułu zaliczki na poczet kosztów opinii biegłego i kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Mając na uwadze koszty, które powinien ponieść powód należało nakazać ściągnąć od niego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 44,41 zł (1.961,41 zł – 1.917 zł). Po powyższym rozrachunku od pozwanego należy ściągnąć pozostałą kwotę wyłożoną tymczasowo ze środków, w wysokości 452,28 zł tj. 407,87 zł (w tym zakresie zmianie podlegały punkty IV i V wyroku Sądu Rejonowego). Zważywszy na wynik procesu i poniesione dotychczas przez strony koszty procesu nie zachodziły podstawy do zasądzenia kosztów procesu od jednej strony na rzecz drugiej w związku z tym Sąd odwoławczy uchylił punkt III wyroku obejmujący rozstrzygnięcie o kosztach procesu (podstawa art. 386 § 1 k.p.c).

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w punkcie 2. wyroku, na podstawie art. 98 § 1 i § 1 ¹ k.p.c. mając na uwadze wynik sprawy. Pozwany wygrał postępowanie apelacyjne w całości, a zatem to na jego rzecz należało zasądzić stosowną kwotę z tytułu zwrotu kosztów procesu. Na koszty należne pozwanemu złożyła się opłata od apelacji w kwocie 200 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 270 zł ustalone w oparciu o treść § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Alina Szymanowska