Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Poznaniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 marca 2025 r.

Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Alina Szymanowska

Protokolant: st. prot. sąd. Marta Miernik

po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2025 r. w Poznaniu

na rozprawie

sprawy z powództwa Z. M.

przeciwko W. M. i M. M.

o alimenty

na skutek apelacji wniesionej przez pozwanych

od wyroku Sądu Rejonowego w Szamotułach

z dnia 1 sierpnia 2024 r.

sygn. akt III RC 145/19

oddala apelację.

Alina Szymanowska

UZASADNIENIE

Powódka Z. M. wniosła o zasądzenie od pozwanego W. M. alimentów w wysokości po 700 zł miesięcznie płatnych do rąk powódki do dnia 10 każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat oraz o zasądzenie od pozwanego M. M. alimentów w wysokości po 700 zł miesięcznie płatnych do rąk powódki do dnia 10 każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat. Ponadto powódka wniosła o obciążenia każdego z pozwanych kosztami procesu oraz o udzielenie zabezpieczenia.

Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości i obciążenie powódki kosztami postępowania.

Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2019 r. Sąd udzielił zabezpieczenie zasądzając na rzecz powódki Z. M. alimenty na czas trwania postępowania w wysokości po 300 zł miesięcznie od pozwanego W. M. oraz po 100 zł miesięcznie od pozwanego M. M.. Zażalenia wniesione przez pozwanych zostały oddalone postanowieniem Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2020 r.

Wyrokiem z 1 sierpnia 2024 roku, Sąd Rejonowy w Szamotułach:

1. zasądził od pozwanego W. M. na rzecz powódki Z. M. rentę alimentacyjną w wysokości po 300 zł miesięcznie płatną do 10 dnia każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności każdej z rat do rąk powódki począwszy od miesiąca maja 2019r.;

2. zasądził od pozwanego M. M. na rzecz powódki Z. M. rentę alimentacyjną w wysokości po 100 zł miesięcznie płatną do 10 dnia każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności każdej z rat do rąk powódki począwszy od miesiąca maja 2019r.;

3. w pozostałym zakresie powództwo oddalił;

4. w części oddalającej powództwo nie obciążył powódki kosztami postępowania;

5. nakazał ściągnąć od pozwanego W. M. na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Rejonowy w Szamotułach kwotę 200 zł tytułem nieuiszczonej opłaty od pozwu;

6. nakazał ściągnąć od pozwanego M. M. na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Rejonowy w Szamotułach kwotę 100 zł tytułem nieuiszczonej opłaty od pozwu;

7. zasądził od pozwanego W. M. na rzecz powódki Z. M. kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

8. zasądził od pozwanego M. M. na rzecz powódki Z. M. kwotę 270 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

9. wyrokowi w punkcie 1 i 2 nadał rygor natychmiastowej wykonalności.

Apelację od punktów 1-2, 4-8, wnieśli pozwani, domagając się zmiany wyroku i oddalenia powództwa oraz obciążenia powódki kosztami postępowania, w tym o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanych zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto pozwani domagali się obciążenia powódki kosztami postępowania odwoławczego.

Apelujący zarzucili Sądowi Rejonowemu:

1. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na dowolnym i kontrfaktycznym ustaleniu, że:

a) potrzeby majątkowe powódki wynoszą po 3.000 zł miesięcznie i są niezaspokojone w kwocie 400 zł miesięcznie,

b) powódka znajduje się w niedostatku,

c) powódka nie posiada możliwości majątkowych i zarobkowych, by ewentualnie brakującą kwotę pokryć z własnych dochodów lub z dochodu z majątku, nie dysponuje majątkiem przynoszącym dochody;

d) pominięcie faktu, że powódka w pierwszej kolejności winna, o ile kwota 2.600 zł nie wystarcza na pokrycie jej podstawowych potrzeb, skorzystać z pomocy oferowanej w gminie w postaci zasiłków celowych, a więc pominięcie faktu, że powódka nie wykorzystuje w pełni swoich możliwości i starań o własne utrzymanie.

2. naruszenie przepisów postępowania - przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów poprzez dowolną, niewynikającą z materiału dowodowego ocenę zakresu
i wysokości usprawiedliwionych potrzeb powódki poprzez przyjęcie, że wydaje ona na lekarzy i leki po 300-400 zł miesięcznie, podczas gdy korzysta ona z darmowej opieki NFZ, jest seniorem więc za leki również nie płaci; wydaje na środki czystości i chemię 100-200 zł, podczas gdy jest osobą starszą, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, o niewielkim zakresie potrzeb; opłaca „inne wydatki" kwotą miesięczną po 300 zł, podczas gdy nie wykazano, by powódka takowe ponosiła - jest osobą starszą, w zasadzie niewychodzącą z domu; opłaca prąd miesięczną kwotą 140 zł - przy czym mieszka sama, gotuje na gazie.

3. naruszenie przepisów postępowania art. 235 ² § 1 i 2 k.p.c., 227 k.p.c., 232 k.p.c., poprzez brak odniesienia się przez Sąd (nie było to ani oddalenie, ani pominięcie) do wniosków dowodowych pozwanych, zawartych w odpowiedzi na pozew:

a) o zwrócenie się do Narodowego Funduszu Zdrowia o podanie informacji na podstawie konta świadczeniobiorcy Z. M. PESEL: (...) gdzie się leczyła w okresie ostatnich 12 miesięcy oraz jakie leki przepisywane jej były, na recepty , w tym recepty rejestrowane

b) o zobowiązanie powódki do podania nazw placówek medycznych, w których pobiera ona odpłatne świadczenia lekarskie i zwrócenie się do tych placówek o podanie, jakiego rodzaju usługi medyczne świadczone na rzecz powódki były opłacane i jakimi kwota za okres od lutego 2018 r. do chwili obecnej,

które to wnioski dowodowe zmierzały do weryfikacji twierdzeń powódki o tym, że odpłatnie korzysta ze świadczeń medycznych i wysokości tychże.

Powódka udzieliła odpowiedzi na apelację w piśmie z 12 marca 2025 r., w którym przedstawiła aktualne stanowisko w sprawie, szczegółowo odnosząc się do twierdzeń pozwanych.

Podczas rozprawy w dniu 26 marca 2025 r. pełnomocnik pozwanych podtrzymał stanowisko wyrażone dotychczas w postępowaniu apelacyjnym.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja pozwanych nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd Okręgowy w pełni podziela i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji. Na aprobatę zasługują również poczynione przez Sąd I instancji rozważania prawne.

W niniejszej sprawie powódka domagała się zasądzenia na jej rzecz, od pozwanych - synów, alimentów w kwotach po 700 zł. Sąd Rejonowy zasądził na rzecz powódki kwoty po 300 zł miesięcznie od pozwanego W. M. i po 100 zł miesięcznie od pozwanego M. M.. W apelacji pozwani kwestionowali istnienie przesłanek materialnoprawnych do obciążenia ich obowiązkiem łożenia alimentów na rzecz powódki.

Sąd Okręgowy nie dopatrzył się przesłanek umożliwiających uwzględnienie apelacji i zmianę rozstrzygnięcia Sądu I instancji.

Apelujący próbował podważyć poczynione przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne. Trzeba wskazać, że Sąd Rejonowy w sposób należyty ustalił usprawiedliwione potrzeby powódki i zakres w jakim pozostają one niezaspokojone. Sąd miał na uwadze wiek powódki i fakt samodzielnego zamieszkiwania co ma istotny wpływ na wysokość miesięcznych kosztów utrzymania.

W ocenie Sądu odwoławczego, Sąd Rejonowy, prawidłowo ustalił wysokość przeciętnego dochodu osiąganego przez Z. M. oraz jej możliwości zarobkowe i majątkowe. Pozwani nie wykazali, że powódka poza świadczeniem uzyskiwanym z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (renta rodzinna wraz z tzw. „13” i „14”) może osiągać dodatkowy dochód z najmu pomieszczeń w budynku mieszkalnym bądź garażu.

Powódka z uwagi na swój wiek, ma prawo do godnego życia, którego nie może sobie zapewnić z uwagi na niewystarczające w tym zakresie świadczenia wypłacane przez ZUS. Z ustaleń poczynionych przez Sąd I instancji wynika, że uzyskiwane przez powódkę środki finansowe wraz z dodatkami nie są niewystarczające aby pokryć wszystkie usprawiedliwione potrzeby.

Na pozwanych ciąży obowiązek dostarczania środków utrzymania rodzicowi w przypadku wystąpienia niedostatku. Obowiązek dostarczania środków utrzymania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 kro). Niewątpliwie zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego i możliwości zarobkowych majątkowych zobowiązanego. Brak korzystania przez Z. M. z pomocy świadczonej przez gminę nie może skutkować oddaleniem powództwa.

Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy ustalił potrzeby powódki, które należało uznać za niewygórowane i należycie ustalił występowanie stanu niedostatku. W zachowującej w znacznej części aktualność uchwale (PSIC) z 16.12.1987 r. (III CZP 91/86, OSNC 1988, Nr 4, poz. 42), która w chwili wydania miała charakter „wytycznych w zakresie wykładni prawa i praktyki sądowej w sprawach o alimenty”, Sąd Najwyższy stwierdził, że „Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie określa pojęcia niedostatku. Pewną wskazówkę interpretacyjną w tym zakresie zawiera art. 135 § 1 k.r.o. Z jego brzmienia można wnosić, iż niedostatek występuje wtedy, gdy uprawniony nie może w pełni własnymi siłami, z własnych środków, zaspokoić swych usprawiedliwionych potrzeb” (uzasadnienie tezy III). Sąd Rejonowy uwzględnił wszelkie okoliczności przedmiotowo istotne do stwierdzenia, że powódka znajduje się w niedostatku. Sąd I instancji czyniąc ustalenia faktyczne, uwzględnił zakres pomocy udzielanej powódce przez pozostałych członków rodziny, w szczególności córki i słusznie dopatrzył się przesłanek do zasądzenia od pozwanych alimentów na rzecz powódki.

Pozwani kwestionowali ustalone przez Sąd Rejonowy potrzeby powódki związane z korzystaniem z leczenia w ramach prywatnej opieki zdrowotnej, wskazując, że Z. M. winna korzystać z pomocy medycznej w zasadzie wyłącznie w ramach NFZ. W ocenie Sądu Okręgowego, zważywszy na wiek powódki, związany z tym stan zdrowia, a także zwykle znaczny czas oczekiwania na wizyty u specjalisty w ramach NFZ za usprawiedliwione można uznać częściowe korzystanie z usług medycznych w ramach prywatnej służby zdrowia.

Trzeba wskazać, że Sąd Rejonowy ustalił potrzeby powódki związane z zakupem lekarstw i leczeniem na kwotę 300 – 400 zł i nie jest to kwota wygórowana. Jej kwestionowanie przez pozwanych nie jest uzasadnione. Również pozostałe potrzeby powódki (w tym na tzw. inne wydatki) zostały w ocenie Sądu Okręgowego ustalone należycie i nie budzą zastrzeżeń. Uzasadnione, w przypadku jednoosobowego gospodarstwa domowego, pozostają wydatki rzędu 100-200 zł na zakup środków czystości i chemię a także koszty zakupu żywności (wyżywienie). Zastrzeżeń nie budzą również ustalenia sądu w zakresie wysokości opłat za prąd. Sąd Rejonowy poczynił również należyte ustalenia w zakresie dokonywanych wypłat z konta bankowego powódki, ich dokonywanie nie pozwala na wyprowadzenie wniosku, że wypłacane kwoty nie są przeznaczane na zaspokajanie bieżących potrzeb Z. M..

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania wskazanych w apelacji tj. art. 235 ² § 1 i 2 k.p.c. art. 227 k.p.c. i art. 232 k.p.c. ze względu na brak odniesienia się przez Sąd Rejonowy do wniosków zawartych w odpowiedzi na pozew trzeba wskazać, że nie miało to wpływu na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Sąd Rejonowy należycie ustalił zakres usprawiedliwionych potrzeb powódki, a brak formalnej decyzji w zakresie wniosków dowodowych zgłoszonych w toku procesu przez pozwanych nie stanowi uchybienia, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Reasumując należy stwierdzić, że orzeczenie odpowiada prawu, nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia, że doszło do naruszenia prawa materialnego. Trzeba zauważyć, że pozwani nie utrzymują z powódką żadnego kontaktu i od chwili śmierci ich ojca (męża powódki) nie udzielają jej żadnego wsparcia.

Zakres obowiązku alimentacyjnego pozwanych określony w zaskarżonym orzeczeniu jest w zasadzie symboliczny, nie powinien stanowić znaczącego obciążenia dla pozwanych, a powódce pozwoli na zaspokojenie części istotnych potrzeb.

Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji, oddając apelację.

Sąd Okręgowy nie dopatrzył się podstaw do zmiany orzeczenia o kosztach procesu zawartego w punktach 4,5,6,7 i 8 wyroku. Zważywszy na charakter roszczeń dochodzonych przez powódkę, wynik postępowania oraz brzmienie § 4 ust. 1 pkt 9 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2025 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, brak obciążenia powódki kosztami zastępstwa procesowego poniesionymi przez pozwanych, w zakresie w jakim powództwo zostało oddalone był w świetle art. 102 k.p.c. dopuszczalny i uzasadniony. Zważywszy na wynik postępowania uzasadnione było natomiast zasądzenie od pozwanych na rzecz powódki stosownych kwot z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Nadto w świetle art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zaistniały przesłanki do ściągnięcia od pozwanych na rzecz Skarbu Państwa części opłaty od pozwu od uiszczenia, której powódka była zwolniona z mocy ustawy. Kwota podlegająca ściągnięciu od każdego z pozwanych została ustalona w zakresie odpowiadającym wynikowi procesu.

Powódka w instancji odwoławczej nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika i nie poniosła kosztów procesu, a zatem orzeczenie o kosztach w instancji odwoławczej nie było konieczne.

Alina Szymanowska