III Ko 100/24 - zarządzenie, wyrok Sąd Okręgowy w Poznaniu z 2025-02-13
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 lutego 2025r.
Sąd Okręgowy w Poznaniu III Wydział Karny w składzie:
Przewodniczący: sędzia Tomasz Borowczak
Protokolant: stażysta Roksana Śmieszek
przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Poznaniu E. G.
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2025r. w P.
sprawy z wniosku
a) J. F., córki H. i W., urodzonej (...) w P. – żony M. F. (1) (zmarłego w dniu 16 czerwca 2009r.)
b) A. W., córki M. i J., urodzonej (...) w P. – córki M. F. (1) (zmarłego w dniu 16 czerwca 2009r.)
c) A. F., córki M. i J., urodzonej (...) w P. – córki M. F. (1) (zmarłego w dniu 16 czerwca 2009r.)
o zadośćuczynienie za krzywdę doznaną przez M. F. (1) wynikłą z wydania i częściowego wykonania postanowień o tymczasowym jego aresztowaniu w sprawie prowadzonej przez Prokuraturę Wojsk Lotniczych w P. pod sygn. akt P1 S1 II 93/82; postanowieniem Sądu Wojsk Lotniczych w P. z dnia 21 września 1983r. w sprawie S-lot. W-64/83 umorzono postępowanie na podstawie art.4 ust.2 i 3 dekretu z 21 lipca 1983r. o amnestii; postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 13 września 1994r. w sprawie WRN 168/94 po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej uchylono postanowienie Sądu Wojsk Lotniczych w P. z dnia 21 września 1983r. w sprawie S-lot. W-64/83 o umorzeniu postępowania i umorzono postępowanie w stosunku do M. F. (1) na podstawie arrt.11 pkt.1 d.k.p.k.
oraz
o odszkodowanie za szkodę odniesioną wskutek wykonania postanowienia Podprokuratora Prokuratury Wojsk Lotniczych w P. z 16 sierpnia 1983r., sygn. akt Pl (...).II – 93/83 o warunkowym umorzeniu postępowania karnego względem M. F. (1) jak sprawcy czynu z art.256§1 d.k.k.;
1) Na podstawie art.8 ust.1 w zw. z art.11 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego zasądza od Skarbu Państwa na rzecz:
a) J. F. - żony M. F. (1)
b) A. W. – córki M. F. (1)
c) A. F. – córki M. F. (1)
tytułem zadośćuczynienia kwotę po 150 000 zł (sto pięćdziesiąt tysięcy złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty.
2) W pozostałym zakresie wniosek oddala.
3) Na podstawie §11 ust.6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych zasądza od Skarbu Państwa na rzecz:
a) J. F.
b) A. W.
c) A. F.
po 1 440 złotych (jeden tysiąc czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów poniesionych w związku z ustanowieniem pełnomocnika.
4) Na podstawie art.13 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa.
Sędzia Tomasz Borowczak
UZASADNIENIE |
||||||||||||
|
Wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 13 lutego 2025r. |
Sygnatura akt |
III Ko 100/24 |
||||||||||
|
WNIOSKODAWCY |
||||||||||||
|
1. J. F., córka H. i W., urodzona (...) w P. – żona M. F. (1) (zmarłego w dniu 16 czerwca 2009r.), 2. A. W., córka M. i J., urodzona (...) w P. – córka M. F. (1) (zmarłego w dniu 16 czerwca 2009r.), 3. A. F. , córka M. i J., urodzona (...) w P. – córka M. F. (1) (zmarłego w dniu 16 czerwca 2009r.) 4. |
||||||||||||
|
ZWIĘZŁE PRZEDSTAWIENIE ZGŁOSZONEGO ŻĄDANIA |
||||||||||||
|
1. |
Odszkodowanie (kwota główna) |
Odsetki |
||||||||||
|
po 1.162,97 złotych na rzecz każdej z wnioskodawczyń (wniosek zmodyfikowany na rozprawie w dniu 6 lutego 2025 r.) |
od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty |
|||||||||||
|
2. |
Zadośćuczynienie (kwota główna) |
Odsetki |
||||||||||
|
tj. po 1.035.026,66 złotych na rzecz każdej z wnioskodawczyń (wniosek zmodyfikowany na rozprawie w dniu 6 lutego 2025 r.) |
od dnia uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty |
|||||||||||
|
3. |
Inne |
|||||||||||
|
-------- |
||||||||||||
|
Ustalenie faktów |
||||||||||||
|
Fakty uznane za udowodnione |
||||||||||||
|
Lp. |
Fakt |
Dowód |
Numer karty |
|||||||||
|
W 1982r. M. F. (1) studiował na kierunku architektura na Politechnice (...) i przynależał do związku zawodowego (...), zrzeszającego studentów w ramach (...) Zrzeszenia (...). M. F. (1) angażował się w działalność niepodległościową, polegającą na sporządzaniu i rozpowszechnianiu konspiracyjnych czasopism, broszur, wydawnictw czy ulotek, organizacji oraz uczestniczył w manifestacjach i pochodach. Działalność tego rodzaju była uznawana przez ówcześnie panującą władzę za wrogą ustrojowi państwa. W związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981r. stanu wojennego, nasiliły się represje ze strony aparatu państwowego, zwłaszcza wobec działaczy opozycyjnych. W okresie między 28 stycznia a 7 lipca 1982 r. M. F. (1) był internowany. W dniu 26 sierpnia 1982r. brał udział wspólnie z J. T. w akcji kolportowania ulotek na terenie P.. Tego dnia o godzinie 14:50 został zatrzymany. W dniu 27 sierpnia 1982 r. w sprawie P1 S1 II-93/82 prokurator b. Prokuratury Wojsk Lotniczych w P. zastosował wobec M. F. (1) środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania z terminem do dnia 26 listopada 1982 r. W dniu 23 listopada 1982 r. M. F. (1) zbiegł ze Szpitala (...) w E., gdzie przebywał na obserwacji. W konsekwencji, w dniu 24 listopada 1982 r. wydano za wyżej wymienionym list gończy, a postanowieniem z dnia 26 listopada 1982 r. zawieszono postępowanie w sprawie P1 S1 II-93/82. W związku z tymi zdarzeniami, M. F. (1) postawiono dodatkowy zarzut - popełnienia przestępstwa samowolnego uwolnienia i ucieczki z wyznaczonego miejsca obserwacji, tj. o czyn z art. 256 § 1 d.k.k.. M. F. (1) ukrywał się aż do dnia 12 sierpnia 1983 r. m.in. u A. i R. G., kiedy to dobrowolnie zgłosił się do Prokuratury Wojsk Lotniczych w P.. Tego samego dnia wydano postanowienie o podjęciu zawieszonego śledztwa w sprawie P1 S1 II-93/82, uchylono list gończy oraz uchylono środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania z uwagi na to, że czyny zarzucane M. F. (1), dotyczące kolportażu ulotek, zostały objęte amnestią, a następnego dnia został zwolniony z Aresztu Śledczego w P.. Postanowieniem z dnia 21 września 1983 r. wydanym w sprawie S-lot W 64/83 umorzono postępowanie prowadzone przeciwko M. F. (1) i J. T. na podstawie ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii. W wymienionym okresie ukrywania się z uwagi na poszukiwania listem gończym M. F. (1) nie mógł prowadzić normalnego życia – cały czas żył w obawie przed zatrzymaniem o pozbawieniem wolności, często zmieniał miejsce swego zamieszkania. Nie mógł powrócić do uczęszczania na zajęcia na studiach. Postanowieniem z dnia 15 sierpnia 1983r., w części dotyczącej czynu z art. 256 § 1 d.k.k., materiały wyłączono do odrębnego postępowania. Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 1983 r. w sprawie P1 S1 II-93/82 Podprokurator Prokuratury Wojsk Lotniczych w P. warunkowo umorzył śledztwo o czyn z art. 256 § 1 d.k.k. z uwagi na nieznaczny stopień społecznego niebezpieczeństwa zarzucanego M. F. (1) czynu, a ponadto zobowiązano go do wpłacenia na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża w P., Zarządu Wojewódzkiego, kwoty 4.000 złotych, wyznaczono mu dwuletni okres próby oraz zobowiązano do uiszczenia opłaty w kwocie 600 złotych. Postanowieniem wydanym w dniu 13 września 1994 r. w sprawie (...). 168/94 Izba Wojskowa Sądu Najwyższego umorzyła postępowanie o przestępstwa popełnione przez M. F. (1) wspólnie z J. T. w dniu 26 sierpnia 1982 r. (co do którego wcześniej umorzono postepowanie z uwagi na amnestię). Po wyżej opisanych zdarzeniach, M. F. (1) został warunkowo przyjęty na studia, jednak w dalszym ciągu angażował się w działalność przeciwko panującemu reżimowi, w związku z czym był jeszcze kilkukrotnie legitymowany i zatrzymywany przez komunistyczne organy państwowe, co z kolei prowadziło do kolejnych warunkowych wpisów M. F. (1) na listę studentów. Ostatecznie studiów nie ukończył. W dniu 20 kwietnia 1991 r. M. F. (1) zawarł związek małżeński z J. F., z którego to związek narodziły się dwie córki – A. F. (ur. (...)) oraz A. W. (ur. (...)). M. F. (1) zmarł w dniu 16 czerwca 2009 r. Sam nigdy nie wystąpił z wnioskiem o zadośćuczynienie w związku ze swoim tymczasowym aresztowaniem w niniejszej sprawie. |
zeznania wnioskodawczyni J. F. |
99-100 |
||||||||||
|
zeznania wnioskodawczyni A. W. |
100 |
|||||||||||
|
zeznania wnioskodawczyni A. F. |
100 |
|||||||||||
|
dokumenty załączone do wniosku |
15-59 |
|||||||||||
|
akta nadesłane przez IPN dot. M. F. |
płyta CD – k. 72 |
|||||||||||
|
postanowienie SN z dnia 13.09.1994r. |
81-88 |
|||||||||||
|
Fakty uznane za nieudowodnione |
||||||||||||
|
Lp. |
Fakt |
Dowód |
Numer karty |
|||||||||
|
3.2.1. |
---- |
|||||||||||
|
OCENA DOWODÓW |
||||||||||||
|
Dowody będące podstawą ustalenia faktów |
||||||||||||
|
Lp. faktu z pkt 3.1 |
Dowód |
Zwięźle o powodach uznania dowodu |
||||||||||
|
3.1.1 |
zeznania wnioskodawczyń: J. F., A. W., A. F. |
uznane w całości za wiarygodne - z uwagi na ich konsekwencję, logiczność, zgodność z zasadami doświadczenia życiowego oraz wzajemną korelację wewnętrzną, a także ze zgromadzoną dokumentacją, przy czym najbardziej przydatne okazały się zeznania J. F., która miała największą wiedzę odnośnie historii męża oraz okresów jego pozbawienia wolności i ukrywania się, natomiast córki M. A. F.-W. oraz A. F. w całej rozciągłości potwierdziły zeznania złożone przez J. F. |
||||||||||
|
dokumenty |
Dokumenty zgromadzone w aktach sprawy oraz te nadesłane przez IPN na płycie CD Sąd uznał za w pełni przydatne - sporządzone przez organy do tego uprawnione, pozwalające na precyzyjne ustalenia dotyczące decyzji wydanych wobec M. F. (1) i prowadzonych przeciwko niemu postępowań |
|||||||||||
|
Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów |
||||||||||||
|
Lp. faktu z pkt 3.1 albo 3.2 |
Dowód |
Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu |
||||||||||
|
---- |
--- |
-------- |
||||||||||
|
PODSTAWA PRAWNA |
||||||||||||
|
Odszkodowanie |
||||||||||||
|
1. |
Kwota główna |
Odsetki |
||||||||||
|
Żądania nie uwzględniono |
--- |
|||||||||||
|
Zwięźle o powodach podstawy prawnej |
||||||||||||
|
Zgodnie z art.8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia albo decyzji. |
||||||||||||
|
Zadośćuczynienie |
||||||||||||
|
2. |
Kwota główna |
Odsetki |
||||||||||
|
Kwota 450.000 zł tj. na rzecz każdej z wnioskodawczyń po 150.000 złotych |
||||||||||||
|
Zwięźle o powodach podstawy prawnej |
||||||||||||
|
Zgodnie z art.8a ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego osobie, która w okresie od dnia 1 listopada 1982 r. do dnia 28 lutego 1983 r. pełniła czynną służbę wojskową, do której odbycia została powołana za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę. |
||||||||||||
|
Inne |
||||||||||||
|
3. |
--- |
|||||||||||
|
Zwięźle o powodach podstawy prawnej |
||||||||||||
|
--- |
||||||||||||
|
ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU W PRZEDMIOCIE ŻĄDANIA |
||||||||||||
|
Zwięźle o powodach rozstrzygnięcia |
||||||||||||
|
Odszkodowanie |
||||||||||||
|
1. |
Kwota główna |
Odsetki |
||||||||||
|
Wnioskodawczynie wnosiły o przyznanie odszkodowania w kwocie po 1.162,97 zł na rzecz każdej z nich, w związku orzeczonymi wobec M. F. (1) i wykonanymi przez niego obowiązkiem wpłaty na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża w P., Zarządu Wojewódzkiego w kwocie 4.000 złotych oraz zobowiązaniem go do uiszczenia opłaty w kwocie 600 złotych na mocy postanowienia o warunkowym umorzeniu śledztwa z dnia 16 sierpnia 1983 r. w sprawie P1 S1 II-93/82 wydanego przez Podprokuratora Prokuratury Wojsk Lotniczych w P.. Prokurator wniósł o oddalenie żądania w zakresie odszkodowania. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149 z późn. zm.) (dalej: ustawy lutowej), osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia albo decyzji. Z kolei na podstawie art. 11 zdanie pierwsze tej ustawy, przepisy art. 8, art. 9 i art. 10 mają odpowiednie zastosowanie również wobec osób, co do których zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia, jeżeli oskarżonego uniewinniono lub postępowanie umorzono z powodów, o których mowa w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego, i nie zostało prawomocnie zasądzone odszkodowanie i zadośćuczynienie, a osoby te były zatrzymane lub tymczasowo aresztowane. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że w związku ze zdarzeniami z dnia 26 sierpnia 1982r., M. F. (1) został zatrzymany i tymczasowo aresztowany, jednakże w dniu 23 listopada 1982 r. zbiegł ze Szpitala (...), w którym przebywał na obserwacji, w związku z czym postawiono mu kolejny zarzut przestępstwa samowolnego oddalenia się i zbiegu ze Szpitala. Następnie, w dniu 12 sierpnia 1982 r. M. F. (1) dobrowolnie stawił się w Prokuraturze Lotniczej w P., a dzień później został zwolniony z Aresztu Śledczego w P. i umorzono przeciwko niemu postępowanie na podstawie ustawy z dnia 21 lipca 1983 r. o amnestii o czyny związane ze zdarzeniami z dnia 26 sierpnia 1982 r., natomiast co do zarzutu przestępstwa z art. 256 § 1 d.k.k. zostało wydane postanowienie o warunkowym umorzeniu postępowania . W konsekwencji, postanowienie, na mocy którego orzeczono wobec M. F. (1) zobowiązania pieniężne, z tytułu których wnioskodawczynie wnoszą o odszkodowanie, nie wpisuje się w katalog orzeczeń wskazanych w art. 8 ust. 1 lub art.11 ustawy lutowej. Przypomnieć trzeba, że postanowienie o warunkowym umorzeniu postępowania, na mocy którego orzeczono wobec M. F. (1) wyżej wymienione pieniężne zobowiązania na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża oraz Skarbu Państwa, zostało wydane tylko i wyłącznie w odniesieniu do czynu samouwolnienia, który nie wpisuje się w działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego; poza rozważaniami pozostaje okoliczność, że wprawdzie w trakcie ukrywania się, M. F. (1) kontynuował działalność skierowaną przeciwko ówcześnie panującemu reżimowi, niemniej jednak postępowanie w tym zakresie to odnosi się do czynu samowolnego oddalenia się, nie zaś działań M. F. (1) na rzecz Państwa Polskiego. Zauważyć również należy, iż nie stwierdzono nieważności postanowienia o warunkowym umorzeniu postępowania z dnia 16 sierpnia 1983 r., orzeczenie to nie stanowi decyzji o internowaniu, nie stanowiło też o uniewinnieniu M. F. (1) ani nie umorzono postępowania w tym zakresie. Ponadto, środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania M. F. (1) w okresie od 26 sierpnia 1982 r. do 13 sierpnia 1983 r. był stosowany w ramach postępowania, które toczyło się w przedmiocie zdarzeń z dnia 26 sierpnia 1982 r., nie zaś samowolnego oddalenia się ze Szpitala (...) w E.. W konsekwencji, w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki do zasądzenia na rzecz wnioskodawczyń odszkodowania w związku orzeczeniem względem M. F. (1) obowiązku zapłaty na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża kwoty 4.000 złotych oraz uiszczenia kosztów sądowych w wysokości 600 złotych, dlatego w tym zakresie ich żądanie podlegało oddaleniu, o czym Sąd orzekł w punkcie 2. części rozstrzygającej wyroku. |
---- |
|||||||||||
|
Zadośćuczynienie |
||||||||||||
|
2. |
Kwota główna |
Odsetki |
||||||||||
|
Wnioskodawczynie wniosły o zasądzenie na rzecz każdej z nich rzecz kwoty po 1.035.026,66 złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na skutek zatrzymania i tymczasowego aresztowania w okresie od dnia 26 sierpnia 1982 r. do dnia 13 sierpnia 1983 r., obejmującym również okres ucieczki i ukrywania się M. F. (1) w okresie między 13 listopada 1982 r. a 12 sierpnia 1983 r. Prokurator z kolei wniósł o zasądzenie na rzecz wnioskodawczyń kwoty 60.000 złotych, tj. po 20.000 złotych na rzecz każdej z nich tylko i wyłącznie za okres rzeczywistego pozbawienia wolności M. F. (1) w okresie od dnia 26 sierpnia 1982 r. do dnia 13 listopada 1982 r. W pierwszej kolejności, odnosząc się do wniosku pełnomocnika wnioskodawczyń o zadośćuczynienie, Sąd podzielił jego stanowisko co do zasądzenia zadośćuczynienia również za okres obejmujący ucieczkę i ukrywanie się M. F. (1) w okresie od między 13 listopada 1982 r. a 12 sierpnia 1983 r. Nie powielając wyżej opisanych ustaleń faktycznych, nie ulega wątpliwości, że ucieczka M. F. (1) ze Szpitala (...) w E., w którym przebywał w listopadzie 1982r., była podyktowana warunkami panującymi w areszcie czy szpitalu, a przede wszystkim niezasadnością prowadzonego przeciwko niemu postępowania karnego, mającego na celu storpedowanie wszelkich form sprzeciwu wobec ówczesnego ustroju politycznego. Bezsporne jest też to, że okres kilkumiesięcznego ukrywania się przed organami ścigania był ściśle powiązany i spowodowany prowadzonym przeciwko niemu postępowaniem karnym, ponadto był on dla M. F. (1) niełatwy – mimo okoliczności, że nie był wówczas pozbawiony wolności, to jednak – mając na uwadze ówczesne realia – owa ucieczka oraz ukrywanie się wiązały się z ogromnym ryzykiem i „nieprzyjemnymi” konsekwencjami na wypadek odnalezienia przez organy ścigania, był zmuszony zmieniać miejsce pobytu, ponadto miał ograniczony, o ile nie był pobawiony kontaktu z najbliższymi. W konsekwencji, Sąd nie miał wątpliwości co do tego, że ucieczka i ukrywanie się M. F. (1) w okresie między 13 listopada 1982r. a 12 sierpnia 1983r. było bezpośrednio związane z zastosowanym względem niego tymczasowym aresztowaniem, co z kolei implikuje wniosek, że zadośćuczynienie winno być przyznane za pełen okres przypadający od dnia 26 sierpnia 1982 r. do dnia 13 sierpnia 1983 r. ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2016 r., II KK 56/16, LEX nr 2054091). Kontynuując, oczywistym jest, że zastosowanie wobec M. F. (1) zatrzymania i tymczasowego aresztowania skutkowało naruszeniem jego dobra osobistego w postaci wolności. Okres naruszenia dobra wynosił w tym przypadku – mając na uwadze wyżej poczynione rozważania – blisko roku. Wprawdzie materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, nie pozwolił na precyzyjne ustalenie tego, w jaki sposób M. F. (1) był traktowany w Areszcie Śledczym i Szpitalu (...), niemniej jednak nie ulega wątpliwości, że w latach 80. ubiegłego wieku warunki w aresztach czy zakładach karnych były zdecydowanie gorsze od warunków obecnie panujących w tych miejscach. Nie należy zapominać o tym, że nie tylko w okresie tymczasowego aresztowania, ale również ukrywania się, M. F. (1) miał ograniczony kontakt z najbliższymi, ponadto w czasie przebywania poza aresztem śledczym czy szpitalem mężczyzna miał świadomość jego poszukiwań, rozesłania listu gończego, co niewątpliwie skutkowało cierpieniami psychicznymi. W końcu wskazać również należy, iż na skutek tymczasowego aresztowania i ukrywania się M. F. (1) przerwał studia; wprawdzie później dopuszczono go warunkowo do ich kontynuacji, niemniej jednak z uwagi na kilkukrotne zatrzymywanie i pozbawienie wolności ostatecznie ich nie ukończył. Suma zadośćuczynienia, mająca rekompensować krzywdę doznaną przez M. F. (1) winna być „odpowiednia”. Pojęcie to ma wprawdzie charakter niedookreślony, tym niemniej w orzecznictwie wskazuje się pewne kryteria, którymi należy kierować się przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia, a mianowicie to, że musi ono mieć charakter kompensacyjny, a więc winno przedstawiać odczuwalną wartość ekonomiczną, nie będącą jednakże wartością nadmierną w stosunku do doznanej krzywdy. Określając wysokość zadośćuczynienia należy wziąć pod uwagę nie tylko czas trwania odosobnienia, ale także stopień dolegliwości, z jaką wiązało się stosowanie tego środka, a więc przykrości i przeżycia natury moralnej z tego wynikające, konieczność poddania się rygorom związanym z pobytem w warunkach izolacji. Zarazem jednak należy kwotę zadośćuczynienia oznaczać z umiarem, stosownie do realiów społecznych, jak zamożność mieszkańców, wartość pieniądza itp., by nie pozostało poczucie krzywdy internowanego, ale i by orzeczenie nie było sposobem uzyskania nadmiernych korzyści finansowych. W ocenie Sądu wniosek sformułowany przez pełnomocnika wnioskodawczyń jest rażąco wygórowany, sięgając horrendalnie wysokiej kwoty, po 1.036.026,66 zł na rzecz każdej z nich. Swoje pierwotne żądanie (tj. po 899.960,74 zł na rzecz każdej z wnioskodawczyń) pełnomocnik oparła o przemnożenie liczby dni pozbawienia wolności M. F. (1) (352 dni) przez kwotę aktualnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku tj. kwotę 7.670,12 zł (vide: wyliczenie k.9v). Takie wyliczenie w ocenie Sądu razi jednak nie tylko schematycznością, ale przede wszystkim rażącym oderwaniem od realiów tej konkretnej sprawy oraz życia polskiego społeczeństwa oraz od zamożności mieszkańców obecnej Polski i przeciętego poziomu ich życia. Pełnomocnik winien sobie zdać sprawę z tego, że wskazywana wyżej kwota średniego miesięcznego wynagrodzenia jest kwotą brutto, co oznacza, że kwota aktualnego średniego miesięcznego wynagrodzenia w Polsce to około 6.344 zł netto i za taką właśnie kwotę „przeciętny” człowiek żyjący w Polsce musi „przeżyć” miesiąc. Dla owego przeciętnego człowieka żądana kwota jest kwotą niemal abstrakcyjną. Wyliczenie pełnomocnika i skutkująca tym wyliczeniem żądana kwota zadośćuczynienia całkowicie abstrahuje też od dotychczasowej, ugruntowanej przecież linii orzeczniczej w podobnych sprawach, która bynajmniej nie odnosi przecież średniego miesięcznego wynagrodzenia osiąganego obecnie w naszym kraju do jednego dnia pozbawienia wolności ( zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 15 maja 2024 r., II AKa 318/23; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 20 września 2023r., II AKa 163/22, LEX nr 3657233). W konsekwencji, Sąd uznał, że zadośćuczynienie w łącznej kwocie 450.000 zł tj. w kwocie po 150.000 złotych na rzecz każdej z wnioskodawczyń będzie kwotą adekwatną do krzywdy poniesionej przez M. F. (1). Odnosząc się z kolei do stanowiska prokuratora, Sąd doszedł do przekonania, że kwota łącznie 60.000 zł (po 20.000 złotych na rzecz J. F., A. W. oraz A. F.) tytułem zadośćuczynienia byłaby zdecydowanie zbyt niska, mając na uwadze chociażby bardzo długi, trwający niemal cały rok, okres tymczasowego aresztowania i ukrywania się, które – jak już wyżej podkreślono – wiązały się z ogromnym stresem i cierpieniami psychicznymi. |
Odsetki od zadośćuczynienia są wynagrodzeniem za opóźnienie w zapłacie sumy pieniężnej, która jest już wymagana i dlatego odsetki przysługują od dnia uprawomocnienia się wyroku |
|||||||||||
|
Inne |
||||||||||||
|
3. |
||||||||||||
|
INNE ROZSTRZYGNIĘCIA ZAWARTE W WYROKU |
||||||||||||
|
Punkt rozstrzygnięcia z wyroku |
Przytoczyć okoliczności |
|||||||||||
|
2 |
Żądanie wnioskodawczyń przekraczające kwotę zasądzoną na ich rzecz w pkt.1 części rozstrzygającej wyroku podlegało oddaleniu jako niezasadne. |
|||||||||||
|
KOSZTY PROCESU |
||||||||||||
|
Punkt rozstrzygnięcia z wyroku |
Przytoczyć okoliczności |
|||||||||||
|
3, 4 |
Zgodnie z art.13 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego koszty postępowania w sprawach objętych ustawą, w tym z tytułu ustanowienia pełnomocnika, ponosi Skarb Państwa. W konsekwencji na rzecz wnioskodawczyń zasądzono zwrot kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, przy czym Sąd miał na uwadze poświęcony przez pełnomocnika czas na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, jego wkład w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, a także jej rodzaj i zawiłość, co przesądziło o ustaleniu sześciokrotności stawki minimalnej. Jednocześnie na mocy wyżej wskazanego przepisu, kosztami postępowania obciążono Skarb Państwa. |
|||||||||||
|
PODPIS |
||||||||||||
|
P., 24 lutego 2025r. sędzia Tomasz Borowczak |
||||||||||||
ZARZĄDZENIE
1) Proszę odnotować w kontrolce uzasadnień,
2) Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi wnioskodawczyń i prokuratorowi,
3) za 14 dni / z apelacją.
P., 24 lutego 2025r.
sędzia Tomasz Borowczak
Podmiot udostępniający informację: Sąd Okręgowy w Poznaniu
Osoba, która wytworzyła informację: sędzia Tomasz Borowczak
Data wytworzenia informacji: