Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Poznaniu

Formularz (...)

Sygnatura akt

III Ko 658/23

WNIOSKODAWCA

1.M. K. (1) , , córka F. i A., urodzona (...) w G.

2.Z. J. , syn F. i A., urodzony (...) w L.

3.S. J. , syn F. i A., urodzony (...) w L.

ZWIĘZŁE PRZEDSTAWIENIE ZGŁOSZONEGO ŻĄDANIA

1.

Odszkodowanie (kwota główna)

Odsetki

1.

Łącznie 155.605,05 zł (51.868,35 zł dla każdego z wnioskodawców) tytułem odszkodowania za szkodę doznaną przez ich ojca F. J. w związku
z pozbawieniem go wolności na okres
od dnia 01.08.1945 r. do dnia 12.03.1947 r.

Ustawowe odsetki za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

2.

Zadośćuczynienie (kwota główna)

Odsetki

1.

Łącznie 4.815.567,00 zł (1.605.189,00 zł dla każdego z wnioskodawców) tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez ich ojca F. J. w związku z pozbawieniem go wolności na okres
od dnia 01.08.1945 r. do dnia 12.03.1947 r.

Ustawowe odsetki za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

3.

Inne

1.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ustalenie faktów

Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Fakt

Dowód

Numer karty

3.1.1.

F. J. i A. J. (1) byli małżeństwem. F. J. zmarł w dniu 29.01.1990 roku pozostawiając żonę i czworo dzieci: M. K. (2), J. J., S. J. i Z. J..

W dniu 24.07.1945 r. przeciwko F. J. i innym wszczęto śledztwo w związku z podejrzeniem
o przynależność do Armii Krajowej. Ojciec wnioskodawców został zatrzymany w dniu 29.07.1945 r. i osadzony
w areszcie.

Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia 10.12.1945 r., sygn. akt O. 639/45 F. J. uznano winnym zarzucanych mu przestępstw i skazano go na karę
5 lat pozbawienia wolności oraz pozbawienie praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat. Na poczet orzeczonej kary zaliczono mu okres tymczasowego aresztowania od dnia 01.08.1945 r.

Postanowieniem Wojskowej Prokuratury Okręgowej
w P. z dnia 07.03.1947 r. na mocy Ustawy o amnestii
z dnia 22.02.1947 r. ojcu wnioskodawców darowano orzeczoną karę w całości w niewykonanej części i zarządzono natychmiastowe wypuszczenie go na wolność. Zwolniono go z więzienia w dniu 12.03.1947 r.

W chwili zatrzymania F. J. miał 20 lat, był żonaty z A. J. (2), która była wówczas w ciąży
z wnioskodawczynią - M. K. (1). To F. J. był jedynym żywicielem rodziny, utrzymywał siebie
i żonę. Pracował jako robotnik w różnych gospodarstwach rolnych

F. J. był pozbawiony wolności przez okres
1 roku, 7 miesięcy i 14 dni. Osadzono go w areszcie (...)
w K., a następnie w więzieniach w P.
i we W.. W czasie trwania tej izolacji więziennej wobec F. J. wielokrotnie stosowano za równo przemoc fizyczną (bito go, poddawano torturom, głodzono) jak
i psychiczną.

Przejścia związane z osadzeniem miały wpływ na późniejszy stan zdrowia ojca wnioskodawców. Po powrocie z więzienia był wychudzony, miał trudności ze znalezieniem pracy, był ofiarą szykan ze strony społeczeństwa.

Sąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z dnia 27.04.1993 r. sygn. akt III Ko 1650/92 stwierdził nieważność wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego.

W dniu 28.02.1994 r. Sąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem o sygn. akt III Ko 732/92 zasądził na rzecz żony represjonowanego - A. J. (2) oraz dzieci - M. K. (1), J. J., Z. J. i S. J. kwoty po 28.582.434 starych zł (łącznie 142.912.170 starych złotych) tytułem zadośćuczynienia i odszkodowania za doznaną przez F. J. krzywdę i szkodę.

Sprawa niniejsza była rozpoznawana ponownie po tym, jak postanowieniem z dnia 12.09.2023 r., sygn. II AKo 93/23, Sąd Apelacyjny w Poznaniu wznowił postępowanie zakończone prawomocnym postanowieniem b. Sądu Wojewódzkiego
w P. z dnia 28.02.1994 r., III Ko 732/93, uchylił
to postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, przy czym wznowienie postępowania nastąpiło na wniosek pełnomocnika wnioskodawców po stwierdzeniu bezwzględnej przyczyny odwoławczej.

Odpisy aktów stanu cywilnego

k. 4 - 7, 39, 48 - 49, 110 - 113

Zeznania A. J. (2)

k. 15

Postanowienie b. Sądu Wojewódzkiego, sygn. III Ko 732/93

k. 28 - 30

Dokumentacja z akt O. 639/45

k. 50 - 66, 130, 140 - 143

Postanowienie Wojskowej Prokuratury Okręgowej z dnia 07.03.1947 r.

k. 67, 68 - 69

Postanowienie b. Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu, sygn. III Ko 1650/92

k. 70

Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 12.09.2023 r., sygn. II AKo 93/23

k. 89 - 90

Wyjaśnienia F. J. ze sprawy O. 639/45

k. 121 - 124, 126 - 127

Dokumentacja IPN

k. 156 - 172

Komunikat Prezesa GUS

k. 173

Zeznania S. J.

k. 202 - 203

Zeznania Z. J.

k. 203

Zeznania M. K. (1)

k. 203

Pismo S. J.

k. 227 - 228

Pismo IPN z dnia 25.09.2024 r.

k. 249

Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Fakt

Dowód

Numer karty

3.2.1.

--------------------------------------------------------------------------------------------------

-------------------

-------------------

ocena DOWODów

Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 3.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

3.1.1

Zeznania S. J., Z. J. i M. K. (1)

Za wiarygodne Sąd uznał złożone na rozprawie w dniu 04.07.2024 r. zeznania wnioskodawców: S. J., Z. J.
i M. K. (1), albowiem były one spójne, logiczne
i korelowały z pozostałą zebraną dokumentacją w sprawie.

Dokumenty

Dokumenty zgromadzone w sprawie Sąd uznał za w pełni przydatne - sporządzone przez organy do tego uprawnione, pozwalające
na precyzyjne ustalenie okresu pozbawienia wolności, zarzutów stawianych wówczas F. J. oraz sposobu zakończenia postępowania karnego przeciwko niemu.

Szczególnie przydatne były również zeznania A. J. (2) złożone w sprawie III Ko 732/93, z których wynika w jakiej kondycji fizycznej i psychicznej znajdował się F. J. po opuszczeniu zakładu karnego i powrocie do domu, a także, jakie konsekwencje
w ich całym życiu rodzinnym miał pobyt F. J.
w warunkach izolacji więziennej.

Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 3.1 albo 3.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

-------------------

-----------------------------

------------------------------------------------------------------------------------------------------------

PODSTAWA PRAWNA

Odszkodowanie

1.

Kwota główna

Odsetki

1.

------------------------------------------------------------

------------------------------------------------------------------------------

Zwięźle o powodach podstawy prawnej

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zadośćuczynienie

2.

Kwota główna

Odsetki

1.

Art. 11 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r.
o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Art. 481 § 1 k.c.

Zwięźle o powodach podstawy prawnej

Zgodnie z art. 8 ust.1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia albo wydano decyzję o internowaniu
w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981r. w Polsce stanu wojennego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia albo decyzji. W razie śmierci tej osoby uprawnienie to przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców.

W myśl art. 11 ust. 1 w/w ustawy przepisy art. 8, art. 9 i art. 10 mają odpowiednie zastosowanie również wobec osób, co do których zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia, jeżeli oskarżonego uniewinniono lub postępowanie umorzono z powodów, o których mowa w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego, i nie zostało prawomocnie zasądzone odszkodowanie i zadośćuczynienie, a osoby te były zatrzymane lub tymczasowo aresztowane. Roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie nie przedawniają się.

Odsetki od sumy pieniężnej stanowiącej odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne tymczasowe aresztowanie są wynagrodzeniem za opóźnienie w zapłacie sumy pieniężnej, która jest już wymagana i dlatego odsetki przysługują od dnia uprawomocnienia się wyroku (uchwała SN. z dnia 10 grudnia 1991 r., I KZP 35/91).

Inne

3.

1.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zwięźle o powodach podstawy prawnej

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU W PRZEDMIOCIE ŻĄDANIA

Zwięźle o powodach rozstrzygnięcia

Odszkodowanie

1.

Kwota główna

Odsetki

1.

--------------------------------------------------------------------------------

---------------------------------------------------------

Zadośćuczynienie

2.

Kwota główna

Odsetki

1.

Pełnomocnik wnioskodawców M. K. (1), S. J. i Z. J. wnioskowała o zasądzenie na ich rzecz łącznie kwoty 4.815.567,00 zł, co daje na każdego z wnioskodawców kwotę 1.605.189,00 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na skutek niewątpliwie niesłusznego pozbawienia wolności w okresie od 01.08.1945 r. do dnia 12.03.1947 r. ich ojca F. J..

Prokurator uznał, że zadośćuczynienie zostało już wypłacone zgodnie z wnioskiem w sprawie III Ko 732/93, wobec czego wniósł o zrewaloryzowanie zasądzonych kwot zadośćuczynienia w kwocie 96.330,96 zł łącznie na rzecz wszystkich wnioskodawców z uwzględnieniem w wyroku,
że kwoty te zostały już wypłacone.

W ocenie Sądu, kwota zadośćuczynienia, która winna być zasądzona na rzecz wnioskodawców M. K. (1), S. J. i Z. J. tytułem zadośćuczynienia to kwota 300.000 zł, przy czym na poczet tej kwoty należało zaliczyć już wypłaconą wnioskodawcom na podstawie postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 28 lutego 1994 r. w sprawie III Ko 732/93 kwotę 142 912 170 starych złotych – stanowiącą równowartość kwoty 215.509,77 złotych i w konsekwencji należało stwierdzić, że obecnie wnioskodawcom winna zostać wypłacona różnica tych kwot tj. po 28.163,42 złotych dla każdego
z wnioskodawców.

Jest rzeczą oczywistą, że stosowanie środków przymusu w postaci zatrzymania i tymczasowego aresztowania, a następnie skazanie i osadzenie
w zakładzie karnym skutkowało w wypadku F. J. naruszeniem jego dobra osobistego w postaci wolności.

Okres naruszenia dobra wynosił w tym wypadku
1 rok, 7 miesięcy i 14 dni (wnioskodawca był pozbawiony wolności od 01.08.1945 r. do 12.03.1947 r.). Skutkiem osadzenia w zakładzie karnym F. J. było także naruszenie jego dobra osobistego jakim jest jego zdrowie fizyczne i psychiczne – według ustaleń Sądu wnioskodawca w czasie pozbawienia wolności spotkał się z agresją fizyczną i psychiczną, był bity, głodzony, wymuszano na nim konkretne zeznania, spał na podłodze w zimnej celi, bez ogrzewania, co skutkowało wystąpieniem wielu chorób. Był pozbawiony kontaktu ze swymi bliskimi, co potęgowało jego cierpienia psychiczne. W chwili zatrzymania F. J. miał żonę i oczekiwał na narodzenie się pierwszego dziecka. Dopiero po pół roku od osadzenia, miała miejsce pierwsza wizyta żony A. J. (1), w trakcie której kobieta od razu zauważyła, że mężczyzna jest wychudzony i niedożywiony.

Suma zadośćuczynienia pieniężnego, mająca rekompensować krzywdę doznaną przez F. J. winna być „odpowiednia”. Pojęcie to ma wprawdzie charakter niedookreślony, tym niemniej
w orzecznictwie wskazuje się pewne kryteria, którymi należy kierować się przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia, a mianowicie to, że musi ono mieć charakter kompensacyjny, a więc winno przedstawiać odczuwalną wartość ekonomiczną, nie będącą jednakże wartością nadmierną w stosunku do doznanej krzywdy. Określając wysokość zadośćuczynienia należy wziąć pod uwagę nie tylko czas trwania odosobnienia, ale także stopień dolegliwości, z jakimi wiązało się stosowanie tego środka, a więc przykrości i przeżycia natury moralnej z tego wynikające, konieczność poddania się rygorom związanym z pobytem w warunkach izolacji, negatywną ocenę środowiska, utratę dobrego imienia. Zarazem jednak należy kwotę zadośćuczynienia oznaczać z umiarem, stosownie do realiów społecznych, jak zamożność mieszkańców, wartość pieniądza itp., by nie pozostało poczucie krzywdy bliskich osadzonego, ale i by orzeczenie nie było sposobem uzyskania nadmiernych korzyści finansowych. Dodać przy tym należy, iż ustawodawca nigdzie nie sprecyzował sposobu ustalenia wysokości zadośćuczynienia, odwołując się do sędziowskiego uznania, opartego na całokształcie okoliczności sprawy. Decydującym kryterium jest rozmiar krzywdy, cierpienia fizyczne w postaci bólu i innych dolegliwości oraz cierpienia psychiczne polegające na ujemnych doznaniach przeżywanych w związku z cierpieniami i następstwami, zwłaszcza trwałym lub nieodwracalnym uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia (por. wyrok Sądu Apel.
w Ł. z dnia 21 marca 2017 r., I ACa 1437/14, LEX nr 2282412). Nie ulega przy tym żadnym wątpliwościom, iż każdy przypadek powinien być indywidualnie badany i oceniony według kryterium obiektywnego z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy (por. wyrok SN z dnia 3 lipca 2013 r., V KK 464/12, LEX nr 1341290; wyrok
SN z dnia 16 kwietnia 2015 r., I CSK 434/14, LEX nr 1712803; wyrok Sądu Apel. w B.
z dnia 28 października 2016 r., I ACa 449/16, LEX nr 2166405).

W ocenie Sądu wniosek sformułowany przez pełnomocnika wnioskodawców jest rażąco wygórowany, sięgając astronomicznej wręcz kwoty 4.815.567,00 zł. Tak wyliczona kwota pochodzi z przemnożenia liczby dni pozbawienia wolności F. J. (588 dni) przez kwotę aktualnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, które stanowi kwotę 8.189,74 złotych.

Takie wyliczenie w ocenie Sądu razi jednak rażącym oderwaniem od realiów polskiego społeczeństwa oraz od zamożności mieszkańców obecnej Polski oraz przeciętego poziomu ich życia. Pełnomocnik winien sobie zdać sprawę z tego, że wskazywana wyżej kwota średniego miesięcznego wynagrodzenia jest kwotą brutto, co oznacza, że kwota aktualnego średniego miesięcznego wynagrodzenia w Polsce to około 5.500 zł netto i za taką właśnie kwotę „przeciętny” człowiek żyjący w Polsce musi „przeżyć” miesiąc. Dla owego przeciętnego człowieka kwota żądana przez wnioskodawcę jest kwotą abstrakcyjną. Wyliczenie pełnomocnika i skutkująca tym wyliczeniem żądana kwota zadośćuczynienia całkowicie abstrahuje też od dotychczasowej, ugruntowanej przecież linii orzeczniczej w podobnych sprawach, która bynajmniej nie odnosi średniego miesięcznego wynagrodzenia osiąganego obecnie w naszym kraju do jednego dnia pozbawienia wolności.

Zasądzając na rzecz wnioskodawców kwotę zadośćuczynienia za krzywdę poniesioną
w związku z pozbawieniem wolności ich ojca F. J. Sąd uznał, że kwota 300.000 złotych będzie kwotą adekwatną do krzywdy poniesionej przez wnioskodawców. Oceniając krzywdę F. J. w kontekście jego cierpień fizycznych i psychicznych oraz skutków dla jego stanu zdrowia, Sąd uznał, że orzeczona kwota będzie adekwatna do krzywdy odniesionej przez ojca wnioskodawców w analizowanej sprawie.

Na podstawie postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 28.02.1994 r. w sprawie III Ko 732/93 wnioskodawcom i A. J. (2) wypłacono już kwotę 142.912.170 starych złotych. Bezspornym było w niniejszej sprawie, że ową wypłaconą kwotę należy odliczyć od kwoty obecnie zasądzanej – oczywiście
po uprzedniej jej waloryzacji. Skoro przeciętne miesięczne wynagrodzenie w 1994 r. wynosiło 5.328.000 starych złotych, a wnioskodawcom wypłacono 142.912.170 starych złotych, to stanowiło to 2.681 % ówczesnego przeciętnego wynagrodzenia. Dokonując waloryzacji tej kwoty do aktualnego przeciętnego wynagrodzenia za pracę tj. 8.038,41 zł uzyskujemy kwotę 215.509,77 złotych.

W konsekwencji Sąd stwierdził, że na podstawie niniejszego wyroku wnioskodawcom winna zostać wypłacona różnica kwoty zasądzonego obecnie zadośćuczynienia tj. 300.000 złotych oraz kwoty już im wypłaconej, tj. 215.509,77 złotych – czyli kwota 84.490,23 zł, co w przeliczeniu na jednego wnioskodawcę wynosi 28.163,41 zł.

Odsetki od zadośćuczynienia
są wynagrodzeniem za opóźnienie w zapłacie sumy pieniężnej, która jest już wymagana i dlatego odsetki przysługują od dnia uprawomocnienia się wyroku.

Inne

3.

1.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Inne ROZSTRZYGNIĘCIA Zawarte w WYROKU

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

2

Żądanie wnioskodawców przekraczające kwotę zasądzoną na ich rzecz w pkt 1 części rozstrzygającej wyroku podlegało oddaleniu jako niezasadne. Sąd uznał,
że wnioskowana przez pełnomocnika wnioskodawców kwota zadośćuczynienia jest rażąco wysoka i nie znajduje odzwierciedlenia w poczynionych przez Sąd ustaleniach w niniejszej sprawie.

Mając na względzie regulację art. 6 k.c. w zw. z art. 558 k.p.k., to wnioskodawca powinien udowodnić nie tylko podstawę faktyczną, ale również wysokość dochodzonego roszczenia. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż reguła ta znajduje zastosowanie w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy lutowej, co wynika z treści art. 8 ust. 3 ustawy lutowej (patrz: wyrok Sądu Apel. w S. z dnia 27 stycznia 2022 r., II AKa 292/21, LEX nr 3329714).

Stosownie zaś do art. 558 k.p.k., w sprawach o odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się tylko w kwestiach nieuregulowanych w niniejszym kodeksie. Oznacza to, że postępowanie o odszkodowanie i zadośćuczynienie ma charakter mieszany. Wniosek rozpoznawany jest bowiem przed sądem karnym, a więc zastosowanie powinny mieć przepisy procedury karnej, ale jego przedmiotem jest żądanie o charakterze cywilnoprawnym, które rozpoznawane jest w procedurze cywilnej. Dlatego też wymieniony wyżej przepis nakazuje, aby rozpoznanie sprawy następowało według przepisów Kodeksu postępowania karnego, ale w kwestiach tam nieuregulowanych stosować przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Tym samym, na gruncie niniejszego postępowania, prowadzonego na podstawie ustawy lutowej, zastosowanie znajduje art. 6 k.c. w zw. z art. 558 k.p.k., który stanowi, że to wnioskodawca powinien udowodnić nie tylko podstawę faktyczną, ale również wysokość dochodzonego roszczenia (patrz także: wyroki Sądu Apel. w W. z dnia 20 listopada 2013 r., II AKa 372/13, LEX nr 1403832 oraz z dnia 14 czerwca 2013 r., II AKa 165/13, LEX nr 1344259).

Pomimo zatem obowiązywania w procedurze karnej przepisów art. 2 k.p.k., czy art. 167 k.p.k. wnioskodawcy w ogóle nie wykazali okoliczności, które miałyby świadczyć o szkodzie majątkowej poniesionej przez F. J., a tym samym i o konieczności zasądzenia odszkodowania w związku z pozbawieniem go wolności.

Dlatego Sąd nie uwzględnił wniosku pełnomocnika wnioskodawców o zasądzenie
na ich rzecz odszkodowania w łącznej kwocie 155.605,05 zł. Wnioskodawcy w toku postępowania sądowego nie wykazali, jaką i w jakiej wysokości ponieśli szkodę z tytułu faktu, iż ich ojciec F. J. był pozbawiony wolności przez 588 dni.

KOszty procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

3, 4

Zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego koszty postępowania w sprawach objętych ustawą, w tym z tytułu ustanowienia pełnomocnika, ponosi Skarb Państwa.

W konsekwencji na rzecz wnioskodawcy zasądzono zwrot kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, a kosztami postępowania obciążono Skarb Państwa.

PODPIS

sędzia Karolina Siwierska