Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Poznaniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 stycznia 2026 r.

Sąd Okręgowy w Poznaniu IV Wydział Karny – Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Hanna Bartkowiak

Protokolant: sekr. sąd. Katarzyna Szymczak

po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2026 r.

sprawy A. B. (B.) ukaranego za wykroczenia z art. 86 § 1 kw

prawomocnym wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Rawiczu z dnia
9 czerwca 2025 r., sygn. akt II W 169/25

I.  Na podstawie art. 113 § 1 kpw w zw. z art. 542 § 3 kpk w zw. z art. 104 § 1 pkt 6 kpw wznawia z urzędu postępowanie wobec A. B. zakończone prawomocnym wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Rawiczu z dnia 9 czerwca 2025 r., sygn. akt II W 169/25.

II.  Na podstawie art. 113 § 1 kpw w zw. z art. 547 § 2 kpk uchyla wyrok Sądu Rejonowego w Rawiczu z dnia 9 czerwca 2025 r. i sprawę A. B. przekazuje Sądowi Rejonowemu w Rawiczu do ponownego rozpoznania.

III.  Zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. G. S. kwotę 885,60 zł brutto tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej obrony udzielonej z urzędu w postępowaniu o wznowienie.

IV.  Kosztami postępowania wznowieniowego obciąża Skarb Państwa.

Hanna Bartkowiak

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Rawiczu, po wydaniu zarządzenia przez Sędziego o wszczęciu postępowania przeciwko A. B. o czyny z art. 86 § 1 kw (k. 61), wyrokiem nakazowym z dnia 9 czerwca 2025 r., sygn. akt II W 169/25, uznał go za winnego tego, że:

1) w dniu 24 grudnia 2024 r. około godziny 12:40 na drodze ekspresowej (...) km 5 hm kierunek W., kierując pojazdem marki V. (...) o numerach rejestracyjnych (...) nieprawidłowo wykonał manewr wyprzedzania prawidłowo jadącego pojazdu R. o numerach rejestracyjnych (...), wskutek czego doprowadził do zderzenia bocznego pojazdów, powodując zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, tj. wykroczenia z art. 86 § 1 kw,

2) w dniu 24 grudnia 2024 r. około godziny 12:55 na drodze ekspresowej (...) km kierunek W., kierując pojazdem marki V. (...) o numerach rejestracyjnych (...) nieprawidłowo wykonał manewr wyprzedzania prawidłowo jadącego pojazdu marki V. o numerach rejestracyjnych (...), powodując zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, tj. wykroczenia z art. 86 § 1 kw i za to na podstawie art. 86 § 1 kw w zw. z art. 9 § 2 kw wymierzył obwinionemu karę 1.000 zł grzywny oraz zasądził od niego na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania w wysokości 170 zł (k. 62-62v).

Wyrok w sprawie o sygn. II W 169/25 uprawomocnił się w dniu 8 lipca 2025 r. i skierowano go do wykonania (k. 68).

W dniu 27 października 2025 r. do Sądu Okręgowego w Poznaniu wpłynęło pismo A. B., w którym na podstawie art. 113 kpw w zw. z art. 540 § 1 ust. 2 lit. a) kpk wniósł o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem nakazowym wydanym w dniu 9 czerwca 2025 r. przez Sąd Rejonowy w Rawiczu w sprawie II W 169/25 z uwagi na ujawnienie się okoliczności wskazujących na brak odpowiedzialności po jego stronie. Dodatkowo A. B. wniósł m.in. o dopuszczenie dowodu z opinii sądowo – psychiatrycznej wydanej w sprawie II K 307/25 prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Obornikach na okoliczność działania A. B. w warunkach art. 31 § 1 kk oraz dopuszczenie dowodu z opinii biegłych psychiatrów na okoliczność ustalenia poczytalności A. B. w dacie czynu. Do wniosku o wznowienie postępowania została załączona opinia sądowo-psychiatryczna z dnia 20 czerwca 2025 r. wydana w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym pod sygn. akt 4239-0.Ds.266.2025 (sprawa była następnie rozpoznawana w Sądzie Rejonowym w Obornikach pod sygn. akt II K 307/25), z której wynika, że A. B. jest chory psychicznie, cierpi na chorobę afektywną dwubiegunową, dodatkowo zdradza on cechy dysfunkcji osobowości oraz używa w sposób ryzykowny środków psychoaktywnych. Biegli uznali, że w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu, tj. w dniu 24 grudnia 2024 r., A. B. miał zniesioną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem, gdyż był w stanie psychozy potwierdzonej hospitalizacją w dniu zajścia, działał pod wpływem doznań urojeniowych i patologicznie zwiększonego napędu, a więc zdaniem biegłych zachodziły warunki z art. 31 § 1 kk. Biegli zaznaczyli w opinii, że stan zdrowia psychicznego A. B. nie stanowi przeszkody do jego udziału w postępowaniu, jednak nie pozwala na prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny (k. 74-90).

Zarządzeniem z dnia 7 listopada 2025 r., wydanym w Sądzie Okręgowym w Poznaniu, na podstawie art. 21 § 1 pkt 2 kpw w zw. z art. 542 § 3 kpk w zw. z art. 113 § 1 kpw, A. B. przyznano obrońcę z urzędu w postępowaniu o wznowienie postępowania (k. 97).

Obrońca ten w piśmie procesowym z dnia 8 grudnia 2025 r. również zawnioskował o wznowienie postępowania w sprawie Sądu Rejonowego w Rawiczu o sygn. II W 169/25, uważając, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do poczytalności ukaranego zarówno w trakcie czynu i prowadzonego przeciwko niemu postępowaniu. Na wypadek gdyby Sąd uznał potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego, obrońca sformułował wnioski ewentualne o pozyskanie dokumentacji medycznej A. B. z (...) w M., w związku z hospitalizacją ukaranego od dnia 24 grudnia 2024 r., w którym to dniu doszło do popełnienia przypisanych ww. wyrokiem nakazowym z dnia 9 czerwca 2025 r., wykroczeń drogowych, zapoznanie się z aktami sprawy A. B. z Sądu Rejonowego w Obornikach o sygn. II K 307/25 oraz przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego psychiatry (k. 103).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Choć wniosek A. B. z dnia 27 października 2025 r. o wznowienie postępowania nie spełniał warunków formalnych, o których mowa w art. 545 § 2 kpk w zw. z art. 113 § 1 kpw i nie był opłacony, uznano go za inicjujący wszczęcie z urzędu postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania z powodu wystąpienia bezwzględnej przesłanki procesowej (k. 97).

Zgodnie z art. 21 § 1 pkt 2 kpw w postępowaniu w sprawie o wykroczenie obwiniony musi mieć obrońcę przed sądem jeżeli zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności. W wypadku, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2 kpw, obowiązek korzystania z pomocy obrońcy ustaje, jeżeli sąd uznaje za uzasadnioną opinię biegłego psychiatry, że czyn obwinionego nie został popełniony w warunkach wyłączenia lub znacznego ograniczenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem i że stan psychiczny obwinionego pozwala na udział w postępowaniu o prowadzenia obrony w sposób samodzielny i rozsądny. Sąd zwalnia wówczas obrońcę w jego obowiązków.

Przedstawiony wyżej stan rzeczy wskazywał na wystąpienie bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 104 § 1 pkt 6 kpw, wywołującej konieczność uchylenia wyroku nakazowego z dnia 9 czerwca 2025 r., w którym ukarano obwinionego za wykroczenia z art. 86 § 1 kw i ponowienia postępowania rozpoznawczego przez Sąd Rejonowy w Rawiczu (art. 113 § 1 kpw w zw. z art. 547 § 2 kpk) z udziałem obrońcy z urzędu.

W sprawie prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Rawiczu pod sygn. akt II W 169/25, A. B. nie został poddany badaniu przez biegłego psychiatrę celem wydania opinii o stanie jego zdrowia psychicznego, w tym zbadania czy czynów, które obejmował wniosek o ukaranie nie popełnił w warunkach opisanych w art. 17 § 1 kw. Obwiniony będąc przesłuchiwanym w dniu 18 kwietnia 2025 r. oświadczył do protokołu, że nie leczył się psychiatrycznie ani odwykowo. Niemniej jednak wypowiedzi A. B. wobec policjantów bezpośrednio po zatrzymaniu go w dniu 24 grudnia 2024 r. na drodze (...), poddawała w wątpliwość stan jego poczytalności. Przyznał wówczas, że ma chorobę dwubiegunową afektywną i nie bierze leków oraz stwierdził „Jestem Bogiem i mogę wszystko. Mogę jechać z nadmierną prędkością, bo jestem nieśmiertelny, a mój pojazd to perpetuum mobile, niezniszczalny władca wszechświata” (vide: notatka urzędowa st. sierż. D. B. z dnia 24 grudnia 2024 r. sporządzona przez st. sierż. D. B. z (...) w T. z 24.12.2024 r., przekazana w kopii do niniejszej sprawy przez KP w Ż., k. 16).

Na istnienie poważnych wątpliwości co do poczytalności A. B. w chwili dokonania zarzucanych mu wykroczeń wskazuje także załączona przez ukaranego opinia sądowo psychiatryczno-psychologiczna z dnia 20 czerwca 2025 r. przeprowadzona w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przez Prokuraturę Rejonową w Koszalinie pod sygn. akt 4239-0.Ds.266.2025, z której wynika, że A. B. cierpi na chorobę psychiczną (choroba afektywna dwubiegunowa) i w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu (co istotne mającego miejsce tego samego dnia co czyny stanowiące przedmiot rozpoznania w sprawie II W 169/25, tj. 24 grudnia 2024 r.) miał całkowicie zniesioną zdolność rozpoznania znaczenia czynów i pokierowania swoim postępowaniem. Biegli stwierdzili przy tym, iż A. B. nie może prowadzić obrony w sposób samodzielny i rozsądny. Oczywiście nie sposób odnosić przytoczonych wyżej wniosków opinii z dnia 20 czerwca 2025 r. do przedmiotowej sprawy i w oparciu o nie ustalać stanu poczytalności A. B. w odniesieniu do dwóch wykroczeń z art. 86 § 1 kw zarzucanych mu w niniejszej sprawie. Niemniej jednak treść tej opinii dodatkowo wspiera wniosek, że istotnie uzasadnione są wątpliwości co do poczytalności A. B. w rozpoznawanej sprawie. W związku z powyższym, organy procesowe winny dopuścić w przedmiotowej sprawie dowodów z opinii biegłego psychiatry celem ustalenia stanu zdrowia psychicznego A. B. oraz jego zdolności do rozpoznania znaczenia czynów i pokierowana swoim postępowaniem. Do tożsamych wniosków prowadzi przedstawiony przez obrońcę wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 2025 r., sygn. IV Ko 204/25 wznawiający postępowanie w sprawie A. B. o wykroczenie popełnione w dniu 24 grudnia 2024 r., za które został prawomocnie ukarany wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Trzebnicy z dnia 10 września 2025 r., sygn. akt II W 567/25, wraz z jego pisemnym uzasadnieniem (k. 108-11). Zgromadzony dotąd materiał dowodowy był wystarczający aby wydać orzeczenie co do meritum, bez konieczności jego uzupełniania na tym etapie sprawy. W zaistniałej sytuacji jest bezspornym, że w tym postępowaniu w sprawie o wykroczenia obwiniony powinien być reprezentowany przez obrońcę z uwagi na występowanie podstaw do obrony obligatoryjnej przewidzianej w art. 21 § 1 pkt 2 kpw. Tymczasem ukarany A. B. w postępowaniu pod sygn. II W 169/25 nie miał obrońcy z wyboru, ani też nie został mu przyznany obrońca z urzędu na podstawie art. 21 § 1 pkt 2 kpw, pomimo występujących uzasadnionych wątpliwości co do jego poczytalności w chwili popełnienia zarzucanych mu wykroczeń. To uchybienie procesowe, rażąco naruszające prawo do obrony obwinionego stanowiło bezwzględną przesłankę do uchylenia prawomocnego wyroku nakazowego Sądu Rejonowego w Rawiczu w sprawie o sygn. II W 169/25 w trybie nadzwyczajnym, poprzez wznowienie postępowania. Warto nadmienić, że w sytuacji kiedy istniały wątpliwości co do stanu poczytalności obwinionego nie powinien zostać wydany przez Sąd Rejonowy w Rawiczu wyrok nakazowy, ponieważ zgodnie z art. 93 § 2 kpw orzekanie w postępowaniu nakazowym może nastąpić, jeżeli okoliczności czynu i wina obwinionego nie budzą wątpliwości.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 113 § 1 kpw w zw. z art. 542 § 3 kpk w zw. z art. 104 § 1 pkt 6 kpw postępowanie w sprawie o wykroczenie prowadzone wobec A. B., zakończone prawomocnym wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Rawiczu z dnia 9 czerwca 2025 r., sygn. akt II W 169/25 należało wznowić z urzędu (pkt I wyroku), orzeczenie to uchylić i sprawę przekazać Sądowi Rejonowemu w Rawiczu do ponownego rozpoznania (pkt II wyroku).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Rejonowy jest zobligowany aby bezwzględne zapewnić obwinionemu, wobec którego istnieją uzasadnione wątpliwości co do jego poczytalności, reprezentację jego interesów ze strony obrońcy z urzędu, przyznanego na podstawie art. 21 § 1 pkt 2 kpw. Konieczne będzie również dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lekarza psychiatry celem ustalenia, czy w chwili popełnienia wykroczeń z art. 86 § 1 kw, będących przedmiotem niniejszej sprawy, obwiniony był zdolny do rozpoznania znaczenia swoich czynów i pokierowania swoim postępowaniem. Następnie zaś, w zależności od treści uzyskanej opinii biegłego psychiatry, Sąd I instancji rozstrzygnie kwestię odpowiedzialności obwinionego za zarzucane mu we wniosku o ukaranie wykroczenia. Z racji krótkich terminów przedawnienia karalności wykroczeń (art. 45 § 1 i 2 kw) oczekiwać należy, że całe postępowanie zostanie sprawnie przeprowadzone.

W pkt III orzeczenia, na podstawie § 4 ust. 1 i 3 oraz § 17 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 763) zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy – adw. G. S. kwotę 885,60 zł (720 zł + 23 % VAT) brutto tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej obwinionemu w postępowaniu o wznowienie.

W pkt IV wyroku, na podstawie art. 121 § 1 kpw w zw. z art. 639 kpk ( a contrario) kosztami postępowania wznowieniowego, zakończonego wzruszeniem wyroku, obciążono Skarb Państwa.

Hanna Bartkowiak