Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Poznaniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 czerwca 2023 roku

Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XV Cywilny- Odwoławczy

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Brygida Łagodzińska

sędzia Andrzej Adamczuk

sędzia Maciej Agaciński

po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2023 w Poznaniu

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa (...) z siedzibą w W.

przeciwko M. M.

o zapłatę

na skutek apelacji wniesionej przez powoda

od wyroku Sądu Rejonowego w Grodzisku Wielkopolskim

z dnia 29 marca 2022 roku

sygn. akt IC 199/21

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Grodzisku Wielkopolskim do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.

Andrzej Adamczuk Brygida Łagodzińska Maciej Agaciński

UZASADNIENIE

Powód (...) wniósł pozew o zasądzenie na swoją rzecz od pozwanej M. M. kwoty 49 727,59 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Nadto wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W dniu 25 listopada 2020 r. Referendarz Sądowy w Sądzie Rejonowym w Grodzisku Wielkopolskim wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, w którym orzekł zgodnie z żądaniem pozwu i rozstrzygnął o kosztach procesu.

Pozwana M. M. wniosła sprzeciw od nakazu zapłaty, domagając się oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenia kosztów procesu według norm przepisanych.

Wyrokiem z dnia 29 marca 2022 r. Sąd Rejonowy w Grodzisku Wielkopolskim w punkcie 1. oddalił powództwo oraz w punkcie 2. zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 3 617 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji:

Pozwana M. M. zawarła w dniu 11 stycznia 2013 r. umowę kredytu konsolidacyjnego nr (...) z wierzycielem pierwotnym (...) SA z siedzibą w W.. Uprzednio pozwana wypełniła w dniu 8 stycznia 2013 r. formularz kredytowy, który złożyła za pomocą pośrednika – doradcy (...). Kwota udzielonego kredytu wynosiła 55 000 zł. i była oprocentowana według stopy oprocentowania w wysokości 17 % (rzeczywista stopa procentowa wyniosła 18,39 %). W dyspozycji uruchomienia kredytu nr (...) pozwana poprosiła o uruchomienie kredytu poprzez przelew kwoty 8 526 zł na jej rachunek oraz spłatę zobowiązań kredytowych w (...) SA w wysokości: 6 771 zł, 9 428 zł oraz 30 275 zł. Całkowity koszt kredytu wynosił 60 215,39 zł, zaś całkowita kwota do zapłaty 115 215,39 zł. Na całkowity koszt kredytu składały się odsetki umowne w wysokości 60 215,39 zł. Pozwana zobowiązała się do zwrotu kredytu w 120 ratach, w wysokości po 960,14 zł każda, termin spłaty pierwszej raty określono na dzień 20 lutego 2013 r., a ostatniej na 20 stycznia 2023 r. Zgodnie z § (...) umowy bank wzywa pisemnie kredytobiorcę do zapłaty jeżeli kredytobiorca zalega ze spłatą dwóch kolejnych rat kredytu, po czym w przypadku, gdy nie ureguluje należności w terminie 7 dni od daty odbioru wezwania do zapłaty bank jest uprawniony do wypowiedzenia umowy. W myśl ust. (...)przywołanego paragrafu umowy od następnego dnia po upływie okresu wypowiedzenia całość zobowiązania z tytułu udzielonego kredytu staje się wymagalna i jest traktowana jako zadłużenie przeterminowane. W dniu 25 lipca 2016 r. (...) (...) SA wystosował do pozwanej ostateczne wezwanie do zapłaty w terminie 7 dni od otrzymania pisma w związku z zadłużeniem na kwotę 2 224,37 zł plus 40 zł. (koszt wysyłki pisma), a datę powstania zaległości oznaczono na dzień 20 maja 2016 r. Dnia 21 kwietnia 2017 r. (...) (...) dokonał warunkowego wypowiedzenia umowy o kredyt konsolidacyjny z powodu nieuregulowania zaległości pomimo wezwania do zapłaty, wzywając pozwaną do dokonania w terminie 14 dni roboczych od otrzymania pisma spłaty zaległości w wysokości 2 963,99 zł plus 6,20 zł. (koszt wysyłki pisma). Datę powstania zaległości oznaczono na dzień 20 stycznia 2017 r. Pozwaną poinformowano o możliwości złożenia w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania pisma wniosku o restrukturyzację zadłużenia. Nieskorzystanie z uprawnień powodowało wypowiedzenie umowy o kredyt konsolidacyjny z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia biegnącego od dnia, w którym upłynął termin 14 dni roboczych licząc od daty otrzymania pisma. W dniu 23 czerwca 2017 r. (...) SA wystosował wobec pozwanej przesądowe wezwanie do zapłaty dotyczące całości zadłużenia z tytułu umowy kredytu konsolidacyjnego, które na dzień 22 czerwca 2017 r. wynosiło 42 347,05 zł, w tym: 40 314,36 zł kapitału; 1 943,05 zł odsetek umownych; 83,44 zł odsetek karnych oraz 6,20 zł opłat. Brak spłaty niniejszego zadłużenia w terminie 7 dni od daty pisma oznaczał skierowanie sprawy na drogę postępowania sądowego. Powyższe pismo doręczono pozwanej w dniu 28 czerwca
2017 r. W dniu 23 marca 2019 r. wierzyciel pierwotny dokonał przelewu wierzytelności przysługującej względem pozwanej na rzecz powoda, o czym poinformowano pozwaną pisemnie. W treści umowy przelewu wierzytelności jako zarządzającego wierzytelnością powódki wskazano (...) sp. z o.o. z siedzibą w W.. (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. działała jako pełnomocnik powódki, na mocy pełnomocnictwa z dnia 6 listopada 2018 r. W dniu 25 kwietnia 2019 r. (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. zawiadomiła pozwaną o przelewie wierzytelności i wezwała do zapłaty kwoty 46 001,58 zł. Stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentach prywatnych, ich kopii oraz wydruków komputerowych, których moc dowodową Sąd oceniał w kontekście pozostałego materiału dowodowego, przy uwzględnieniu stanowiska strony pozwanej w przedmiocie okoliczności z nich wynikających. Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie z treścią przepisu art. 245 k.p.c. dokumenty prywatne, sporządzone w formie pisemnej lub elektronicznej, stanowią dowód tego, że osoby, które je podpisały złożyły oświadczenia w nich zawarte. Czyniąc ustalenia faktyczne Sąd I instancji oparł się również na kopiach dokumentów prywatnych. Wskazano, że w orzecznictwie dominuje pogląd, iż kserokopia, w określonych warunkach może być uznana za dowód istnienia oryginału i w związku z tym stanowić źródło wiadomości o istnieniu owego dokumentu oraz o faktach z niej wynikających (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 1 kwietnia 2016r. w sprawie I ACa 1233/15). Sąd Rejonowy ustalił, że strony łączyła umowa o kredyt konsolidacyjny nr (...) z dnia 11 stycznia 2013 roku. Stosownie do treści przywołanego przez Sąd art. 69 ust. 1 ustawy – Prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Przy czym w rozpoznawanej sprawie wierzyciel pierwotny zawarł z pozwaną umowę kredytu, działając w zakresie prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, jako przedsiębiorca (art. 43 ^{( 1)} k.c.), natomiast pozwana działała jako konsument (art. 22 ^{( 1)} k.c.). W ocenie Sądu Rejonowego w niniejszej sprawie powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazano, że pełnomocnik pozwanego podniósł zarzut nieudokumentowania żądania powoda oraz jego nieistnienia. Strona powoda nie przedłożyła w toku postępowania dowodu wypłaty kwoty pożyczki na spłatę wcześniejszego istniejące zobowiązana, nadto brak dowodu wypłaty części kwoty pożyczki na rachunek bankowy pozwanej, zgodnie z postanowieniami umowy. Zdaniem Sądu Rejonowego przedstawione przez stronę powodową dokumenty nie dają podstaw do uznania, że powód wykonał swoje zobowiązanie. Wyjaśnione zostało, że umowa kredytu jest umową o charakterze dwustronnym, a zarazem dwustronnie zobowiązującym, ponieważ obie strony zaciągają określone zobowiązania. A więc kredytodawca zobowiązuje się do wypłacenia określonej kwoty, w niniejszej sprawie część kredytu miała zostać wypłacona na rzecz pozwanej, a część w ramach refinansowania na spłatę wcześniejszych kredytów, a kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kredytu na warunkach określonych w umowie. Sąd zwrócił uwagę, że powód dołączył do pozwu umowę o kredyt z dnia 11 stycznia 2013 r., jednakże nie dołączył potwierdzenia przelania środków pieniężnych na wskazane rachunki bankowe. Ponadto wskazano, że skoro umowa kredytu miała na celu w części refinansowanie wcześniejszych zobowiązań, zdaniem Sądu I instancji na stronie powodowej ciążył również obowiązek dołączenia do akt umów o kredyt zawartych przez pozwaną, a które miały zostać spłacone z środków pochodzących z przedmiotowej umowy o kredyt. Sąd Rejonowy wskazał, że zważywszy iż jak można wnioskować z numerów umów kredytowych zawartych wcześniej przez pozwaną, są to umowy zawierane w 2010 r. oraz w 2012 r., tak więc wobec zarzutu pozwanej, Sąd nie mógł ocenić czy wcześniejsze umowy o kredyt nie przekształciły się z uwagi na upływ terminu przedawnienia w zobowiązanie naturalne, przedawnione. Sąd Rejonowy zważył, że obowiązkiem strony powodowej jest dołączenie do pozwu dowodów, które umożliwią Sądowi weryfikację twierdzeń pozwu, szczególnie w sytuacji zakwestionowania roszczenia przez stronę pozwaną. Powód powinien udowodnić, że określona wierzytelność mu przysługuje – powinien wykazać podstawę zobowiązania pozwanej, jak i jego wysokość. Sąd wskazał, że w procesie związanym z wykonaniem umowy kredytu to powód jest zobowiązany udowodnić, że pozwany zawarł umowę oraz że kredytodawca wykonał umowę i przekazał środki pieniężne na rachunki bankowe wskazane w umowie. Zgodnie bowiem z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi określone dla siebie skutki prawne, tym bardziej, że ciężar dowodu pozostaje w ścisłym związku z problematyką procesową dowodów. Podkreślono, że Sąd tylko wyjątkowo winien ingerować w przebieg postępowania dowodowego dopuszczając dowody z urzędu, które to uprawnienie wynika z treści przepisu art. 232 k.p.c. Zgodnie bowiem z przyjętą linią orzecznictwa obowiązek wskazania dowodów, potrzebnych dla rozstrzygnięcia sprawy, obciąża przede wszystkim strony (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24 października 1996 r., III CKN 6/96, OSNC 1997/3/29). Nie budziło wątpliwości Sądu I instancji, ze samo twierdzenie strony nie jest dowodem, a twierdzenie dotyczące istotnej dla sprawy okoliczności (art. 227 k.p.c.) powinno być udowodnione przez stronę to twierdzenie zgłaszającą (vide: Sąd Najwyższy wyrok z dnia 22 listopada 2001 r., sygn. I PKN 660/00). Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, że w niniejszej sprawie strona powodowa nie wykazała, że umowa kredytu została faktycznie zawarta, gdyż nie przedstawiła potwierdzenia przelania kwoty kredytu w części na rzecz pozwanej na cele konsumpcyjne oraz na poczet wcześniejszych zobowiązań pozwanej. Sąd wskazał, iż powoduje to niemożność weryfikacji wierzytelności dochodzonej wobec pozwanej, w szczególności w zakresie jej wykonania, tj. ustalenia wysokości przelanej kwoty. Sąd zważył również, że nawet przyjmując stanowisko powoda, że pozwana zwarła umowę kredytu, to brak jest jakiegokolwiek potwierdzenia, że umowa ta została wykonana. W związku z powyższym Sąd Rejonowy zważył, że obowiązek zwrotu środków pieniężnych powstaje tylko wówczas, gdy przedmiot kredytu zostanie wydany w sposób określony w umowie, co udokumentuje strona powoda. Potwierdzenia wykonania takich czynności strona powodowa nie przedłożyła. Podkreślono, że powód przede wszystkim nie wykazał, aby kredytodawca przeniósł na własność pozwanej lub na jej wniosek na własność innego podmiotu, przedmiot umowy kredytu, a tym samym brak jest podstaw do uznania, że po stronie pozwanej powstał obowiązek do zwrotu przedmiotu świadczenia. Sąd I instancji nie był w stanie ustalić, czy doszło do powstania przedmiotowej wierzytelności i w jakiej wysokości. Reasumując, Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, że skoro że powód nie udowodnił przytoczonych w pozwie okoliczności, brak było podstaw do uwzględnienia żądania, dlatego Sąd oddalił powództwo. O kosztach procesu Sąd I instancji orzekł na podstawie przepisu art. 98 § 1 i 3 k.p.c. obciążając powódkę kosztami procesu jako stronę przegrywająca sprawę. Wskazano, że powódka winna była zatem zwrócić pozwanej koszty niezbędne do jego celowej obrony. Na koszty procesu poniesione przez pozwaną składało się wynagrodzenia pełnomocnika będącego adwokatem w wysokości 3 617 zł wraz z kwotą 17 zł za pełnomocnictwo. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika pozwanej określono na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Apelację od wyroku wniosła strona powodowa, skarżąc je w całości. Strona powodowa orzeczeniu zarzuciła:

I.  naruszenie przepisów postępowania, tj.:

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną, sprzeczną z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego ocenę dowodów w postaci dokumentów przedłożonych do sprawy, wobec przyjęcia, że w toku postępowania strona powodowa nie wykazała w oparciu o przedłożone dokumenty, że przysługuje jej wierzytelność co do zasady i wysokości jednocześnie uznając, że treść umowy, jak i całość kontekstu koresponduje z pozostała częścią materiału dowodowego nie stanowią dowodu powstania i wymagalności całego roszczenia, którego w niniejszym postępowaniu dochodzi powód;

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne ustalenie, iż brak przedłożenia do akt sprawy potwierdzenia dowodu wypłaty kwoty pożyczki oraz brak dowodu wypłaty części kwoty pożyczki na rachunek bankowy pozwanej, stanowiący jedyny dowód na skuteczne zawarcie umowy, jednocześnie wskazując że inne dokumenty przedłożone do akt sprawy nie stanowią wystarczającego dowodu na potwierdzenie zawarcia umowy;

- art. 232 k.p.c. poprzez uznanie, że strona powodowa nie przedstawiła dowodów dla stwierdzenia podnoszonych twierdzeń;

II.  naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie podczas gdy na pozwanym ciążył obowiązek wykazania nieistnienia roszczenia oraz jego wysokości.

Powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie zgodnie z żądaniem pozwu oraz o ponowne orzeczenie o kosztach postępowania w I instancji oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania za II instancję, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na apelację strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów procesu według norm przepisanych za II instancję.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja okazała się zasadna.

W sprzeciwie pozwana podniosła szereg zarzutów, w tym zaprzeczyła aby zawarła z powodem umowę o kredyt lub jej poprzednikiem i otrzymała kredyt. Na wstępie Sąd odwoławczy zauważa, że podniesione przez pozwaną zarzuty zgłoszone w sprzeciwie wzajemnie wykluczają się. Z jednej bowiem strony pozwana podniosła, że wszelkie sprawy zapłaty z powodem posiada uregulowane, a z ostrożności procesowej podnosi zarzut przedawnienia, nadto zarzuciła bezpodstawne naliczanie odsetek oraz, iż umowa o kredyt zawiera niedozwolone postanowienia umowne. Z drugiej zaś strony pozwana zaprzeczyła, że zawierała z powodem umowę o kredyt lub jego poprzednikiem prawnym i że otrzymała kredyt. Tym samym twierdzenia o uregulowaniu należności wobec jednoczesnego zarzutu braku zawarcia umowy są niezrozumiałe, wzajemnie sprzeczne, wykluczające się. Co do umowy o kredyt konsolidacyjny zauważyć należy, że umowa z dnia 11 stycznia 2013 roku została podpisana przez pozwaną. Tym samym powód wykazał zawarcie umowy o kredyt. Sąd pierwszej instancji ustalił, że powódka zawarła z (...) SA z siedzibą w W. umowę o kredyt konsolidacyjny. Fakt zawarcia umowy nie budził wątpliwości albowiem jak wyżej wskazano pozwana podpisała zawartą umowę. Sąd pierwszej instancji uznał, że powód nie przedłożył dokumentów celem wykazania, że wykonał swoje zobowiązanie z umowy. Stanowisko wyrażone przez Sąd pierwszej instancji jest niezasadne. Przede wszystkim zauważyć należy, że powód wskazał, że pozwana po zawarciu umowy o kredyt wywiązywała się z warunków umowy i spłacała raty, następnie zaś zaprzestała spłacać raty, co skutkowało wezwaniem do zapłaty, a następnie wypowiedzeniem umowy. Pozwana nie podniosła zarzutu, że nie spłacała rat kredytu, a jak wyżej stwierdzono w sprzeciwie sama podnosiła sprzeczne zarzuty raz twierdząc, że wszystkie sprawy zapłaty z powodem posiada uregulowane, a następnie, że nie zawierała umowy o kredyt. Zdaniem Sądu Okręgowego brak jest podstaw do uznania, że niedołączenie dowodów wypłat kwoty pożyczki na spłatę wcześniejszych zobowiązań uzasadnia twierdzenie o niewykazaniu wykonania umowy kredytu. Zgodnie bowiem z art. 230 k.p.c. gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, sąd, mając na uwadze wyniki całej rozprawy, może fakty te uznać za przyznane. Jak wyżej wskazano pozwana nie zaprzeczyła, że płaciła raty, a nawet więcej twierdziła, że wszystko uregulowała ( nie przedkładając żadnych dowodów na potwierdzenie dokonanych płatności), co potwierdza wykonanie umowy. Ponadto zauważyć należy, że umowa o kredyt konsolidacyjny została zawarta w dniu 11 stycznia 2013 roku pomiędzy (...) a pozwaną ( na umowie widnieje podpis pozwanej), tym samym w przypadku braku wypłaty środków zgodnie z zawartą umową, niewątpliwie sytuacja taka spotkałaby się z reakcją pozwanej. Nie sposób bowiem uznać, że pozwana nie domagałaby się wykonania umowy ze strony banku i jednocześnie dokonywałby spłaty rat. Brak było również podstaw do uznania, że powód miał obowiązek dołączenia do akt umów kredytowych zawartych z pozwaną, które zostały spłacone ze środków pochodzących z przedmiotowej umowy. Okoliczność przekazania środków z umowy kredytu z 11 stycznia 2013 roku częściowo na potrzeby konsumpcyjne, a częściowo na spłatę trzech kredytów zaciągniętych w (...) SA nie ma znaczenia dla skuteczności zawartej umowy o kredyt. O przeznaczeniu środków z kredytu zadecydowała pozwana. Wskazać należy, że brak umów z 2010 roku i 2012 roku nie spowodował, że Sąd Rejonowy nie mógł ocenić czy wcześniejsze umowy o kredyt nie przekształciły się z uwagi na upływ terminu w zobowiązania naturalne i nie były przedawnione, a która to okoliczność miała zdaniem Sądu pierwszej instancji znaczenie dla sprawy. Przede wszystkim zauważyć należy, że kredytodawca nie dysponował umowami zawartymi przez pozwaną z (...), w umowie kredytu została zawarta jedynie dyspozycja na jaki cel ma zostać przeznaczony kredyt. Ponadto przedmiotem rozważań co do skuteczności podniesionego zarzutu przedawnienia winna być umowa o kredyt z dnia 11 stycznia 2013 roku. Dla przedawnienia umowy objętej sporem nie ma znaczenia czy umowy na które zostały przeznaczone środki z kredytu z dnia 11 stycznia 2013 roku były przedawnione czy też nie. Przedmiotem roszczenia jest bowiem umowa z dnia 11 stycznia 2013 roku i zarzut przedawnienia winien być dany w stosunku do tej umowy. Do akt zostały dołączony harmonogram spłaty kredytu jak również wypowiedzenie umowy kredytu, co umożliwia ustalenia daty wymagalności świadczenia i ustalenia czy roszczenie jest przedawnione. Sąd Okręgowy uznał, że brak było postaw do twierdzenia, że niedołączenie przez powoda potwierdzenia przelania środków pieniężnych na wskazane rachunki bankowe skutkuje oddaleniem powództwa z uwagi na niewykazanie wykonania przez pierwotnego wierzyciela umowy. Okoliczności sprawy pozwalały bowiem na ustalenie, że umowa została wykonana. Jednocześnie z uwagi na powyższe Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, albowiem nie zbadał czy umowa o kredyt z dnia 11 stycznia 2013 roku jest przedawniona, nie odniósł się do zarzutu braku legitymacji powoda ( kwestionowania cesji) jak również sposobu naliczania odsetek oraz zarzutu, że umowa zawiera niedozwolone postanowienia umowne. Tym samym zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu i sprawa została przekazana Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie art. 386§4 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.

Andrzej Adamczuk Brygida Łagodzińska Maciej Agaciński