Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Poznaniu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 maja 2024 roku

Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XV Cywilny Odwoławczy

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Brygida Łagodzińska

Protokolant: sekretarz sądowy Marcin Cieślik

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2024 roku w Poznaniu

sprawy z powództwa M. M.

przeciwko (...) S.p.A. z siedzibą w R. ( poprzednio (...) S.p.A. z siedzibą w R.) i (...) SA z siedzibą w W.

o przywrócenie stanu zgodnego z prawem

na skutek apelacji wniesionych przez pozwanych

od wyroku Sądu Rejonowego w Rawiczu

z dnia 5 kwietnia 2023 roku

oraz na skutek zażalenia wniesionego przez pozwanego(...)S.p.A. z siedzibą w R. od postanowienia Sądu Rejonowego w Rawiczu z dnia 21 kwietnia 2023 roku

sygn. akt IC 260/20

I.  uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Rawiczu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej;

II.  uchyla zaskarżone postanowienie.

Brygida Łagodzińska

UZASADNIENIE

Powód M. M. wniósł pozew o ochronę własności przeciwko pozwanym (...) S.p.A z siedzibą w R. (obecnie (...) S.p.A) oraz (...) SA z siedzibą w W. poprzez nakazanie pozwanym przywrócenia stanu zgodnego z prawem poprzez zebranie i usunięcie kruszywa zeskładowanego na terenie nieruchomości powoda, dla której Sąd Rejonowy w R. prowadzi księgę wieczystą nr (...) a następnie przywrócenie stanu poprzedniego poprzez dokonanie mechanicznego przemieszczenia gruntu rodzimego zmagazynowanego w hałdach na terenie nieruchomości i dokonanie zagęszczenia i plantowania końcowego gruntu rodzimego.

W odpowiedzi na pozew pozwany (...) S.p.A z siedzibą w R. wniósł o oddalenie powództwa w całości powołując się jednocześnie na fakt przeprowadzenia wobec (...) S.p.A procedury „(...)”, które jest (...) postępowaniem o charakterze restrukturyzacyjnym.

W odpowiedzi na pozew pozwany (...) SA z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości.

Każda ze stron była reprezentowana w procesie przez profesjonalnych pełnomocników i wniosła o zasądzenie kosztów procesu na swoją rzecz.

Sąd Rejonowy w Rawiczu wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2023 roku nakazał pozwanym przywrócenie stanu poprzedniego działek ewidencyjnych numer (...) położonych w obrębie G., tj. stanu sprzed (...) r. poprzez zebranie i usunięcie kruszywa zeskładowanego na terenie tych działek i przez dokonanie mechanicznego przemieszczenia gruntu rodzimego zmagazynowanego w hałdach na terenie tych działek oraz dokonanie zagęszczenia i plantowania końcowego gruntu rodzimego w terminie 30 dni od uprawomocnienia się wyroku – z zastrzeżeniem, że wykonanie powyższego obowiązku przez jednego z pozwanych zwalnia z obowiązku drugiego pozwanego.

Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2023 roku Sąd Rejonowy w Rawiczu w punkcie 1. zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 2 007,91 zł z tytułu kosztów postępowania, w punkcie 2. zasądził od pozwanego (...) S.p.A z siedzibą w R. na rzecz powoda kwotę 3 617 zł z tytułu kosztów postępowania – kosztów zastępstwa procesowego, w punkcie 3. zasądził od pozwanego (...) SA z siedzibą w W. na rzecz powoda kwotę 3 617 zł z tytułu kosztów postępowania – kosztów zastępstwa procesowego oraz w punkcie 4. zwrócił powodowi kwotę 3 284,09 zł z tytułu niewykorzystanej części zaliczki uiszczonej na koszty postępowania.

Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji:

W dniu (...) r. powód M. M. wynajął nieruchomość, dla której Sąd Rejonowy w R.prowadzi księgę wieczystą nr (...), w skład której wchodzą działki ewidencyjne (...), na rzecz pozwanego (...) S.p.A. Zgodnie z treścią umowy powód oddał pozwanemu nieruchomość do używania na cele prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w tym w szczególności składowanie materiałów i maszyn oraz innych przedmiotów i urządzeń najemcy. Umowa najmu została zwarta na czas określony, do dnia (...)r. z możliwością wydłużenia okresu najmu. W umowie uregulowano także uprawnienia pozwanego jako najemcy, według której pozwany miał prawo dokonywać ulepszeń lub zmian w nieruchomości jedynie w zakresie wynikającym ze zwykłego używania nieruchomości związanego z celem prowadzonej działalności a także do złożenia oświadczenia powodowi jako najemcy w terminie nie później niż 3 dni od ustania umowy czy ulepszenia powód zatrzymuje za zwrotem ich wartości czy też żąda przywrócenia nieruchomości do stanu sprzed zawarcia umowy najmu z uwzględnieniem normalnego zużycia rzeczy wynikającego z umówionego użytku. W (...) umowy natomiast określono zwrot nieruchomości, zgodnie z którym pozwany miał zwrócić powodowi nieruchomość w dniu rozwiązania umowy w stanie niepogorszonym, będącym następstwem zwykłego korzystania z nieruchomości związanego ze składowaniem. W ustępie 2 wskazano, że zwrot nieruchomości zostanie potwierdzony protokołem zdawczo-odbiorczym podpisanym przez strony. W dniu (...) r. spółka (...).p.A zwróciła się do Sądu w R. z wnioskiem o wszczęcie postępowania „(...)” celem zatwierdzenia układu z wierzycielami spółki. Postępowanie to jest (...) postępowaniem o charakterze restrukturyzacyjnym, które regulują (...) przepisy ustawy upadłościowej. W dniu (...) r. sąd w R. wydał postanowienie uwzględniające wniosek (...). Następnie w dniu (...) roku Sąd Upadłościowy w R. wydał postanowienie w przedmicie homologacji układu przyjętego przez zgromadzenie wierzycieli. Pismem z dnia (...) r. powód wezwał (...) do zapłaty zaległego czynszu oraz wypowiedział umowę najmu. Z kolei pismem z dnia (...) r. pozwany (...) S.p.A. wypowiedział powodowi umowę najmu, uzasadniając ją tym, że kontrakt zawarty z (...) SA na realizację zadania „(...)” wygasł, wobec czego brak jest możliwości dalszego wykonywania umowy. Jednocześnie pozwany poinformował, że z dniem (...) r. przekazano zwrotnie dotychczasowy plac budowy (...) SA, w związku z czym w sprawie pozostawionych podkładów i tłucznia należy kontaktować się z (...) SA. Spółka nie zdała protokołu zdawczo- odbiorczego, pozostawiając na działce kruszywo i materiały w postaci podkładów, płyt peronowych a także utwardzonego podłoża działki nie przywracając działki do stanu poprzedniego, zgodnie z wiążącą umową. W dniu (...) r. powód zawarł kolejną umowę najmu nr (...) z (...) SA z siedzibą w P. na czas określony od (...) r. do (...) r. Aneksem do umowy z dnia (...) r. strony wydłużyły okres najmu o 3 miesięcy, tj. do dnia (...) r. W dniu (...) r. sporządzono protokół zdawczo-odbiorczy, w którym stwierdzono, że spółka (...) SA oddała plac w stanie niepogorszonym, takim jak odebrał od powoda w dniu (...) r. W dniu (...) r. na mocy uchwały zarządu z dnia (...) r. doszło do zmiany firmy pozwanego (...) S.p.A. na (...) S.p.A. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy w postaci dokumentów urzędowych i prywatnych Sąd Rejonowy wskazał, że dla Sądu nie budziły one wątpliwości, były rzetelne, spójne i konsekwentne. Żadna ze stron nie kwestionowała tychże dokumentów i sąd także nie znalazł podstaw by je kwestionować. Zgodnie z treścią art. 245 k.p.c. dokumenty prywatne korzystają z domniemania autentyczności, a nadto z domniemania, że osoba, która dokument ten podpisała, złożyła zawarte w nim oświadczenie. Jeżeli strona zaprzecza prawdziwości dokumentu prywatnego albo twierdzi, że zawarte w nim oświadczenie osoby, która go podpisała, od niej nie pochodzi, obowiązana jest fakt ten udowodnić. Natomiast w sytuacji, gdy spór dotyczy dokumentu prywatnego pochodzącego od innej osoby niż strona zaprzeczająca, prawdziwość dokumentu winna udowodnić strona, która chce z tego dokumentu skorzystać (art. 253 k.p.c.). Z kolei dokumenty urzędowe, zgodnie z treścią art. 244 k.p.c. sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Natomiast strona, która zaprzecza prawdziwości dokumentu urzędowego albo twierdzi, że zawarte w nim oświadczenia organu, od którego dokument ten pochodzi, są niezgodne z prawdą, powinna okoliczności te udowodnić. (art. 252 k.p.c.). Z kolei odnosząc się do materiału osobowego w postaci zeznań świadków Sąd także obdarzył ich zeznania przymiotem wiarygodności. Wszyscy świadkowie posiadali ogólną wiedzę na temat prowadzonej przez pozwanych inwestycji oraz, że przedmiotowa nieruchomość służyła do magazynowania i pobierania materiałów potrzebnych do realizacji projektu w postaci kruszywa czy podkładów. Jak wynikało z zeznań świadka E. G., J. S., A. U., A. U., W. W. wynajmowany od powoda teren został utwardzony zebranym kruszywem, nie nadającym się do dalszej eksploatacji celem umożliwienia dojazdu na przedmiotową posesję i umożliwienia pobierania materiałów. Ponadto świadkowie wskazali, że w momencie wypowiedzenia kontraktu przedmiotowa nieruchomość została przekazana przez (...) do dyspozycji (...). Z zeznań świadków wynika, że (...) wypowiedziało umowę najmu powodowi, jednak nie zwróciło placu powodowi, zgodnie z obowiązującą umową, lecz przekazali go do dalszej dyspozycji (...). Jak wynika z zeznań świadków (...) użytkowało przedmiotową nieruchomości od chwili rozwiązania pomiędzy pozwanymi kontraktu, bez wiedzy powoda. Świadkowie wskazali, że teren wynajęty od powoda na potrzeby stworzenia magazynu musiał być zaakceptowany przez inżyniera, lecz aby doszło do akceptacji terenu, musiał on zostać odpowiednio przystosowany i utwardzony. Świadek E. G. zeznała, że nienadające się do dalszego użytkowania kruszywo pochodzące z torów kolejowych zgodnie z łączącym pozwanych kontraktem należało do (...) i oni jako właściciele odpadów powinni je zutylizować. Z kolei z pisemnych zeznań świadka A. U., który był kierownikiem projektu po stronie (...) wynika, że w chwili rozwiązania kontraktu wszystkie hałdy i materiał zostały zdane do (...) zgodnie z umową główną. Ponadto świadek wskazał, że (...) utwardziło grunt , bowiem specyfikacja techniczna umowy z (...) wskazywała, że wszystkie tereny pod składowiska powinny być utwardzone lub odpowiednio dostosowane. Ponadto wskazał, że nie doszło do zdania powodowi wynajmowanego placu, bowiem przekazano go (...) a ponadto wskazał, że (...) nie przywróciło nieruchomości do stanu sprzed zawarcia umowy, gdyż przekazano ją do dyspozycji (...). Mając na uwadze zeznania świadka W. M. Sąd wskazał, że korelowały z zebranym w sprawie materiałem dowodowym a także z zeznaniami świadka A. U. czy M. M.. Świadek wskazał, że przed rozpoczęciem umowy najmu przedmiotowa nieruchomość była terenem równym, porośniętym niską roślinnością, wydzierżawianą niegdyś rolnikowi. Świadek podał, że podczas trwania umowy najmu powód z racji znacznej odległości dzielącej go od nieruchomości, przebywał na niej rzadko, jednakże w momencie wypowiedzenia umowy z (...), wobec nieuregulowania trzymiesięcznego czynszu udał się na nieruchomość celem weryfikacji jej stanu. Na miejscu okazało się, że działka nie została przywrócona do stanu poprzedniego a ponadto, że korzystała z niej (...). Jak wskazał świadek, wobec tego, że działka była cały czas używana do realizacji projektu trudno było stwierdzić, kto był właścicielem pozostawionego kruszywa – czy (...) czy (...). Jak zeznał świadek powód zawierał dalsze umowy najmu z innymi podwykonawcami m.in. z firmą (...), która po zakończonym okresie najmu uprzątnęła plac i przywróciła go do stanu poprzedniego, sprzed zawarcia umowy najmu, wobec czego nie było żadnych zastrzeżeń. Odnosząc się do zeznań powoda M. M. to wskazać należy, że w ocenie Sądu były one szczere, rzetelne i konsekwentne. Powód wskazał w swych zeznaniach, że to on musiał inicjować wszelkie czynności zmierzające do wyjaśnienia dlaczego działka nie została przywrócona do stanu poprzedniego i kto jest właścicielem nawiezionego tłucznia. Powód wskazał, że kontakt z (...) był bardzo utrudniony, co potwierdził także w swych zeznaniach W. M.. Podał także, że to on musiał zabiegać o zawarcie umowy najmu z (...). Powód zeznał, że wypowiedział umowę najmu (...) wobec nieuregulowania trzymiesięcznego okresu czynszu a w międzyczasie spółka (...) również skierowała do niego pismo o wypowiedzeniu umowy w związku z rozwiązaniem kontraktu z (...) jednocześnie informując, że nieruchomość została przekazana (...). Jak wynikało z zeznań powoda nie składał zastrzeżeń w czasie trwania umowy z (...) co do stanu nieruchomości, bowiem w warunkach umowy zawarty był wpis, że (...) jako wynajmujący zobowiązuje się do przywrócenia stanu poprzedniego i powód był przekonany, ze pozwany wywiąże się z warunków. Ponadto powód wskazał, że przed rozpoczęciem najmu pod projekt związany z przebudową linii kolejowej przedmiotowa nieruchomość była wynajęta miejscowemu rolnikowi na cele rolnicze. Sąd uznał, że zeznania świadka B. B. nie miały znaczenia dla ustalenia faktów i nie wniosły niczego nowego do sprawy. Z zeznań świadka wynika jedynie, że był pracownikiem firmy (...) i pracował jako kierownik magazynu od (...)r. do (...) r. jednakże nie posiadał on wiedzy na temat niniejszej sprawy. Podstawą prawną żądania powoda było roszczenie negatoryjne, wynikające z art. 222 § 2 k.c. Zgodnie z tym przepisem przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń. Oznacza to, że naruszenia własności mają charakter materialny, tzn. muszą oddziaływać fizycznie na rzecz albo na jej właściciela w sposób utrudniający lub uniemożliwiający właścicielowi wykonywanie władztwa nad daną rzeczą. Roszczenie właściciela o przywrócenie stanu zgodnego z prawem jest żądaniem przywrócenia takiego stanu, jaki istniałby, gdyby nie nastąpiło określone naruszenie własności (zob. S. Wójcik, w: SPC, t. 2, 1977, s. 533). Jak wskazał Sąd Najwyższy w post. z 16 grudnia 2020 r. (IV CSK 516/20), pojęcia "stanu zgodnego z prawem", o którym mowa w art. 222 § 2 k.c., nie należy rozumieć wąsko, gdyż byłoby to sprzeczne z istotą i funkcją roszczenia negatoryjnego oraz zaprzeczałoby efektywności sankcji wynikającej z tego przepisu. Pomimo, iż w sferze uprawnień wynikających z własności stan ten może przejawiać się w różnych formach, to jednak istotną jego cechą pozostaje zamiar usunięcia skutków naruszenia prawa własności. W piśmiennictwie przyjmuje się, że roszczenie to obejmuje także żądanie usunięcia zmian dokonanych wskutek naruszenia, bowiem prawidłowo podjęty środek ochrony własności przeciwko dokonanym naruszeniom jedynie wtedy spełnia swoją funkcję, gdy jest w stanie ochronić właściciela przed koniecznością znoszenia skutków naruszenia i usuwania ich we własnym zakresie. Stan zgodny z prawem jest to stan istniejący przed naruszeniem i taki powinien być przywrócony w ramach roszczenia negatoryjnego.(zob. Komentarz red. Załucki 2023, wyd. 3/Wrzecionek). Odwołując się z kolei do treści art. 471 k.c. wskazać należy, że dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Do odpowiedzialności kontraktowej, która zachodzi wówczas, gdy strony (wierzyciela i dłużnika) łączył stosunek obligacyjny (w przeciwieństwie do odpowiedzialności deliktowej), stosuje się przepisy regulujące spełnienie świadczenia i skutki niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, z uwzględnieniem szczególnych norm zawartych w art. 487–497 k.c. W wyniku zachowania się dłużnika po stronie wierzyciela powstaje roszczenie odszkodowawcze, które nie zaistniałoby, gdyby dłużnik świadczył zgodnie z postanowieniami umowy, zaspokajając tym samym uzasadniony interes wierzyciela. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie, odszkodowanie za nienależyte wykonanie umowy jest świadczeniem mającym naprawić szkodę spowodowaną niewłaściwym działaniem bądź zaniechaniem dłużnika. Jest to roszczenie o innym charakterze niż roszczenie o wykonanie umowy. Ma na celu wyrównanie uszczerbku wywołanego nieprawidłowym zachowaniem kontrahenta, a nie wymuszenie na nim wykonania zobowiązania zgodnie z treścią umowy (wyrok Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2009 r., II CSK 435/08). Może polegać na przywróceniu do stanu poprzedniego lub zapłacie odpowiedniej kwoty pieniężnej (por. art. 363 k.c.), ewentualnie na połączeniu tych sposobów, przy czym w praktyce roszczenie sprowadza się zwykle do żądania spełnienia tego świadczenia w pieniądzu. Naprawienie szkody wierzyciela może polegać również na wydaniu surogatów niezależnie od odszkodowania, z odpowiednim rozliczeniem (zob. wyr. Sądu Najwyższego z 19 listopada 2003 r., V CK 471/02,; F. Zoll, w: SPP, t. 6, 2014, s. 1197–1199). Przesłankami odpowiedzialności opisanej w art. 471 k.c. są: 1) zdarzenie, tj. niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania; 2) szkoda; 3) adekwatny związek przyczynowy między zdarzeniem a szkodą. Wszystkie przesłanki muszą zostać spełnione łącznie, a więc brak zaistnienia chociażby jednej z nich wyłącza tę odpowiedzialność. Natomiast zgodnie z treścią art. 354 § 1 k.c. dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje - także w sposób odpowiadający tym zwyczajom. Sąd Rejonowy podzielił pogląd wyrażony w wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie - IV Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 28 października 2022 r., IV Ca 1558/22, że „przepis art. 354 § 1 k.c. ma charakter klauzuli generalnej określającej kryteria należytego wykonania zobowiązania, które mają znaczenie dla oceny, czy zachodzą przesłanki odpowiedzialności ex contractu. Dla zaistnienia odpowiedzialności kontraktowej nie jest jednak wystarczające nawet istotne naruszenie zobowiązania. Zachodzi bowiem konieczność wykazania dalszych przesłanek w postaci szkody oraz adekwatnego związku przyczynowego między niewykonaniem (nienależytym wykonaniem) zobowiązania a szkodą.”. Z treści art. 363 § 1 k.c. wynika natomiast, że naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu. Natomiast ogólną zasadę konstytuującą odpowiedzialność za szkody stanowi art. 415 k.c. zgodnie z którym kto to z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Niemniej jednak w niniejszej sprawie zdaniem Sądu pierwszej instancji należało przywołać także treść art. 675 § 1 k.c., zgodnie z którym po zakończeniu najmu najemca obowiązany jest zwrócić rzecz w stanie niepogorszonym; jednakże nie ponosi odpowiedzialności za zużycie rzeczy będące następstwem prawidłowego używania. Natomiast § 2 wskazuje, że jeżeli najemca oddał innej osobie rzecz do bezpłatnego używania lub w podnajem, obowiązek powyższy ciąży także na tej osobie. Przekładając powyższe przepisy na kanwę niniejszej sprawy w ocenie Sądu Rejonowego roszczenie powoda okazało się słuszne i powództwo należało uwzględnić. W pierwszej kolejności Sąd odniósł się do kwestii związanych z umową najmu zawartą pomiędzy powodem a pozwanym. Wskazał i podkreślił, że przedmiotem najmu była nieruchomość gruntowa stanowiąca działki (...) o łącznej powierzchni 2,69 ha, które przed najmem były gruntami do dowolnego zagospodarowania, w tym do celów rolniczych. Przede wszystkim umowa najmu łącząca powoda z pozwanym (...) S.p.A zawierała wzmiankę dotyczącą zasad zwrotu nieruchomości oraz możliwości jej wypowiedzenia. W (...) przedmiotowej umowy zawarto adnotację, że zwrot nieruchomości zostanie potwierdzony protokołem zdawczo- odbiorczym podpisanym przez strony. W niniejszej sprawie trudno doszukiwać się takiego protokołu, bowiem zarówno z zeznań świadków jak i zebranego materiału wynika, że pozwany (...) nie dokonał zwrotu nieruchomości na rzecz powoda po wypowiedzeniu umowy najmu, mimo takiego zastrzeżenia w umowie. Ponadto w umowie zastrzeżono, że pozwany odda plac w stanie niezmienionym. Odnosząc się do odpowiedzialności pozwanego (...) S.p.A. Sąd wskazał, że nie budziła ona wątpliwości. Pozwany nie wywiązał się należycie z zawartej z powodem umowy, nie zdał go pozwanemu wraz z wypowiedzeniem umowy najmu i nie przywrócił go do stanu poprzedniego – nie uprzątnął porozsypywanego celem utwardzenia kruszywa i nie wyrównał terenu. Nieistotne w niniejszej sprawie jest zdaniem Sądu to, do kogo należy rozrzucone kruszywo ani że to (...) dokonało utwardzenia terenu. Bez znaczenia jest także kontrakt łączący pozwanych (...) i (...), na który powołują się pozwani, przerzucając swą odpowiedzialność, bowiem powód nie jest jego stroną. Wskazać należy, że (...) było wykonawcą (...), jednakże to (...) zawarło pierwotnie umowę najmu z powodem i winien zwrócić powodowi przedmiotową nieruchomość. Tymczasem pozwany oddał do bezpłatnego używania przedmiotową nieruchomość pozwanemu (...) bez wiedzy powoda i nie dokonał zwrotu przedmiotu najmu. Mając te przesłanki na względzie bezspornym w niniejszej sprawie było to, że (...) nie wykonało swojego zobowiązania umownego względem powoda, które wynikało z umowy zawartej między powodem a pozwanym. Z kolei rozważając zakres odpowiedzialności pozwanego (...) SA Sąd Rejonowy wskazał, że w umowie najmu nie zawarto wzmianki dotyczącej uprzątnięcia rozrzuconego kruszywa po (...). Jednakże (...) weszła w posiadanie w sposób nieuprawniony, musi liczyć się z tym, że musi oddać nieruchomość zgodnie z oczekiwaniami powoda. Chociażby z uwagi na fakt, że wyżej omawiany art. 675 § 2 k.c. wskazuje, że obowiązek zwrotu rzeczy w stanie niepogorszonym po zakończeniu najmu ciąży także na osobie trzeciej, której rzecz została podnajęta lub oddana do bezpłatnego używania w okresie najmu. Bezspornym w niniejszej sprawie był fakt, że pozwany (...) korzystała w okresie najmu przez (...) z przedmiotowej nieruchomości, bowiem w dniu (...) roku doszło do rozwiązania kontraktu między pozwanymi a zgodnie z ustaleniami faktycznymi Sądu wynika, że (...) korzystał co najmniej od dnia (...) r. z przedmiotowej nieruchomości, bowiem pozwany (...) SA podpisał nową umowę z (...)w P. Sp. z o.o., wobec czego zaistniała konieczność pobrania materiałów z działki powoda. Powód jako właściciel działki był całkowicie pominięty przy powyższych ustaleniach. Pozwany (...) SA przejął plac nie informując o tym powoda, zatem powód nie miał nawet możliwości weryfikacji stanu nieruchomości. (...) przejmując i korzystając bezumownie z nieruchomości powoda na własne ryzyko przejęła odpowiedzialność za przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego. Sąd uznał, że pozwany (...) SA także winien odpowiadać za stan nieruchomości. Sąd wskazał, że nieistotnym dla niniejszej sprawy jest fakt, że powód wynajmował przedmiotową nieruchomość kolejnym wykonawcom, którzy wywiązali się należycie ze swojego zobowiązania i uprzątnęli przedmiotową nieruchomość do stanu sprzed najmu. Sąd wskazał, że dla dalszych wykonawców jak np. spółki (...) stan sprzed umowy najmu to stan nieruchomości z porozrzucanym kruszywem pozostawionym przez (...) S.A. Tylko ubocznie i posiłkowo Sąd przywołał zasady współżycia społecznego wynikające z art. 5 k.c., zgodnie z którym nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Pozwani w ocenie Sądu nie tylko naruszyli powyższe prawa ale także ich działanie było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie może być tak, że biorąc nieruchomość w najem zostawia się na niej rzeczy, które nadają się wyłącznie do utylizacji, które zgodnie z zasadami współżycia społecznego należy uprzątnąć. Pozwani nie uprzątnęli nieruchomości, pozostawiając powoda stwierdzając kolokwialnie „z problemem” a oczywistym jest, że to nie powód winien odpowiadać za uprzątnięcie swej nieruchomości, którą wynajął najemcy w przekonaniu i w zaufaniu, że rzecz zostanie zwrócona w stanie niepogorszonym. Tymczasem powód aktualnie nie może wykorzystywać nieruchomości zgodnie z jej przeznaczeniem, co godzi w jego interes. Sąd biorąc pod uwagę całokształt sprawy, zebrany materiał dowodowy jak i materiał osobowy doszedł do konkluzji, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie.

Apelację od wyroku wniósł pozwany (...) S.p.A. z siedzibą w R., zaskarżając orzeczenie w całości. Wyrokowi pozwany zarzucił:

- naruszenie art. 233§1 k.p.c. poprzez uznanie, że dostosowanie nieruchomości dokonane przez pozwanego ad. 1. w związku z przeznaczeniem nieruchomości na cele magazynowe w postaci utwardzenia gruntu wypełnia dyspozycję art. 222§1 k.c. tj. naruszają własność powoda jako wynajmującego podczas gdy z materiału dowodowego nie wynika, by doszło do naruszenia własności powoda w jakikolwiek sposób, w szczególności w sposób bezprawny, zwłaszcza, że powód przez kolejne lata w pełni dysponował nieruchomością w stanie przekazanym przez pozwanego ad. 1 wynajmując nieruchomość i czerpiąc z tego korzyści majątkowe w postaci czynszu najmu,

- naruszenie art. 233§1 k.p.c. poprzez uznanie, że zmiany na nieruchomości stanowią pogorszenie stanu nieruchomości w stosunku do jej pierwotnego stanu w rozumieniu art. 675§1 k.c. podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że stanowią one wyłącznie przystosowanie do umówionego użytku, na które powód godził się i z którego następnie czerpał korzyści majątkowe wynajmując teren kolejnym najemcom za wynagrodzeniem,

- naruszenie art. 233§1 k.p.c. poprzez uznanie, że możliwe jest wskazanie na moment wyrokowania zakresu przywrócenia stanu nieruchomości, co do którego A. mogłaby zostać zobowiązana, pomimo, że w obecnym stanie faktycznym brak jest możliwości wskazania takiego zakresu przywrócenia stanu nieruchomości, gdyż nieruchomość objęta umową najmu przez 1,5 roku od zwrotu nieruchomości przez A. była wykorzystywana za zgodą powoda przez pozwanego ad. 2 na cele składowania materiałów, zaś następnie była wykorzystywana przez kolejny podmiot,

- naruszenie art. 233§1 k.p.c. w zw. z art. 65§1 i 2 k.c. poprzez uznanie, że powód nie wyraził zgody na przejęcie terenu przez pozwanego ad.2 podczas gdy z materiału dowodowego odczytywanego w świetle dyrektyw art. 65 §1 i 2 k.c. wynika, że powód wyraził zgodę na zmianę najemcy nieruchomości, zawarł z nim umowę oraz przyjmował wynagrodzenie w postaci czynszu, tym samym w świetle okoliczności przedmiotowej sprawy to pozwanego obciąża ewentualny obowiązek związany z przywróceniem stanu terenu,

- naruszenie art. 233§1 k.p.c. w zw. z art. 65§1 i 2 k.c. poprzez uznanie,że kwestia trybu przekazania nieruchomości po zakończeniu stosunku najmu z pozwanym ad 1 nie została ustalona, a wręcz powód nie wyraził zgody na dalsze przekazania nieruchomości, że pozwanego ad.1 obciąża fakt braku podpisania protokołu zdawczo – odbiorczego, że powód nie wyraził zgody na zachowanie nieruchomości w stanie dostosowanym przez pozwanego art. 1, podczas gdy powód choćby w sposób konkludentny wyraził zgodę na brak przekazania protokołem zdawczo – odbiorczym nieruchomości po zakończeniu stosunku najmu oraz na pozostawienie nieruchomości w stanie umożliwiającym do wykorzystania przez kolejne podmioty chętne do zawarcia umowy najmu nieruchomości na cele magazynowe, w tym pozwanego ad.2.

- naruszenie art. 675§1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i zbadanie wyłącznie pierwszej z przesłanek wskazanych w tym artykule ( kwestia zwrotu rzeczy w stanie niepogorszonym) bez zbadania przesłanek z drugiej części art. 675 k.c., a mianowicie jaki jest

stan najmowanej nieruchomości będący następstwem prawidłowego używania wynikającego z umowy stron;

- naruszenie art. 222 §2 k.c. poprzez uznanie, że doszło do naruszenia przez pozwanego ad. 1 własności powoda w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa podczas gdy nie jest możliwe uznanie, aby dyspozycja tego przepisu została wypełniona, gdyż bo właściciel wyraził zgodę na dostosowanie nieruchomości dla celów wskazanych w umowie, a następnie wyraził zgodę na pozostawienie dokonanych dostosowań najpóźniej w momencie oddania terenu do dyspozycji kolejnym podmiotom, w konsekwencji zmiana – dostosowanie terenu – nie nosi znamion bezprawności, a nadto poprzez zastosowanie tego przepisu pomimo niewykazania w jaki sposób pozwany ad. 1 naruszył własność powoda;

- naruszenie art. 222 §2 k.c. poprzez nakazanie pozwanemu ad. 1 przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego z powołaniem na art. 222§2 k.c., podczas gdy zgodnie z tym przepisem możliwe jest wyłącznie nakazanie przywrócenia stanu rzeczy zgodnego z prawem, a nie przywrócenie do stanu poprzedniego,

- naruszenie art. 140 k.c. poprzez uznanie, że A. ma prawo do usunięcia rzeczy z przedmiotowej nieruchomości i jest odpowiedzialna za dysponowanie tymi rzeczami, w tym usunięcie z terenu nieruchomości kruszywa – materiału, podczas gdy nie stanowią one własności pozwanego ad. 1, tym samym nie ma możliwości dysponowania nimi,

- naruszenie art. 5 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że działanie pozwanych było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, podczas gdy należyte zastosowanie tego przepisu prowadziłoby do stwierdzenia, że za niezgodne z zasadami współżycia społecznego należy uznać żądanie powoda, który początkowo zgodził się na pozostawienie nieruchomościami ze zmianami umożliwiającymi wykorzystanie nieruchomości na cele magazynowe, przez kilka lat czerpał korzyści z ulepszeń w postaci czynszu najmu, następnie ulepszenia przestałby być mu potrzebne – domaga się przywrócenia nieruchomości do stanu sprzed rozpoczęcia stosunku najmu.

Pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa w stosunku do pozwanego ad. 1 oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego ad. 1 kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych we wszystkich instancjach wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od uprawomocnienia się orzeczenia w zakresie zasądzenia od powoda na rzecz pozwanego ad. 1 kosztów postępowania do dnia zapłaty i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego ad. 1 kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od uprawomocnienia się orzeczenia w zakresie zasądzenia od powoda na rzecz pozwanego ad. 1 kosztów postępowania do dnia zapłaty, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.

W odpowiedzi na apelację powód wniósł o oddalenie apelacji pozwanego (...) S.p.A. w R. oraz zasądzenie od pozwanego ad. 1 na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem II instancji według norm przepisanych.

Apelację od wyroku wniósł pozwany (...) SA w W. zaskarżając orzeczenie w całości. Wyrokowi pozwany zarzucił:

- naruszenie art. 321 k.p.c. poprzez wydanie wyroku co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem pozwu wobec pozwanego ad.2.,

- naruszenie art. 156(2) k.p.c. poprzez rozstrzygnięcie o żądaniu powoda wobec pozwanego ad.2 na innej podstawie prawnej niż wskazana przez powoda przez powoda bez uprzedniego uprzedzenia o tym stron na posiedzeniu,

- naruszenie art. 227 k.p.c., art. 229 k.p.c. , 231 k.p.c. w zw. z art. 327 ¹§1 pkt1 k.p.c. poprzez pominięcie dowodów mających istotne znaczenie dla sprawy, nieustalenie faktów przyznanych przez powoda lub wynikających z innych faktów oraz naruszenie zasady wszechstronnej oceny materiału dowodowego, zasad doświadczenia życiowego oraz logiki, czego konsekwencją było nieustalenie istotnych dla rozstrzygnięcia faktów szczegółowo wskazanych we wnioskach apelacji oraz ustalenie niezgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy faktów szczegółowo wskazanych we wnioskach apelacji,

- naruszenie art. 222§2 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przepis ten może stanowić podstawę do uwzględnienia wobec pozwanego ad. 2 żądania pozwu,

- naruszenie art. 675§2 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przepis ten może stanowić podstawę do uwzględnienia wobec pozwanego ad. 2 żądania pozwu,

- naruszenie art. 677 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie w odniesieniu do ustalonej przez Sąd I instancji odpowiedzialności pozwanego ad. 2 opartej na art. 675§2 k.c.,

- naruszenie art. 5 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przepis ten może stanowić wobec pozwanego ad. 2 podstawę do uwzględnienia żądania pozwu.

Pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w części dotyczącej pozwanego ad. 2 i oddalenie powództwa w części dotyczącej pozwanego ad. 2 oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego ad. 2 zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego ad. 2 zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację powód wniósł o oddalenie apelacji pozwanego (...) SA w W. oraz zasądzenie od pozwanego ad. 2 na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem II instancji według norm przepisanych.

Pozwany (...) S.p.A. z siedzibą w R. wniósł zażalenie od postanowienia Sądu Rejonowego w Rawiczu z dnia 21 kwietnia 2023 roku zaskarżając je w części w punkcie 1. w stosunku do (...) S.p.A i punktu 2. Żalący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego ad. 1 kosztów postępowania pierwszoinstacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od uprawomocnienia się orzeczenia w zakresie zasądzenia od powoda na rzecz pozwanego ad. 1 kosztów postępowania do dnia zapłaty oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego ad. 1 kosztów postępowania drugoinstancyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od uprawomocnienia się orzeczenia w zakresie zasądzenia od powoda na rzecz pozwanego ad. 1 kosztów postępowania do dnia zapłaty.

Na rozprawie apelacyjnej pozwany (...) SA z siedzibą w W. wniósł o uchylenie postanowienia w przedmiocie kosztów procesu, które zostało zaskarżone w ramach apelacji.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Pozwani wnieśli apelacje od wyroku.

Sąd odwoławczy w uzasadnieniu wyroku posługuje się nazwą pozwanego (...) S.p.A. z siedzibą R. tj. nazwą pod jaką funkcjonował pozwany w okresie trwania umowy najmu z powodem. Obecnie pozwany działa pod nazwą (...) S.p.A. z siedzibą w R..

Jako do pierwszej Sąd Okręgowy odniesie się do apelacji pozwanego (...) S.p.A. z siedzibą R.. Okazała się ona zasadna.

Na wstępie zauważyć należy, że roszczenie powoda obejmowało usunięcia kruszywa, którym został utwardzony teren aby umożliwić dojazd na nieruchomość i pobieranie materiałów oraz przywrócenie stanu poprzedniego tj. nieruchomości rolnej. Powyższa konkluzja ma istotne znaczenie albowiem na terenie nieruchomości były składowane materiały przeznaczone do przebudowy torów, w tym kruszywo, podkłady, płyty peronowe, które stanowiły własność pozwanego (...) SA w W. i które zostały zabrane przez pozwanego (...). W uzasadnieniu pozwu powód również wskazał, że spór dotyczy usunięcia kruszywa rozsypanego równomiernie po powierzchni działki. Tłuczeń został wykorzystany do utwardzenia terenu. A zatem przedmiotem sporu był utwardzony teren na nieruchomości powoda, który domaga się jego usunięcia. Wskazać również należy, że nie było sporne w sprawie, że utwardzenie terenu działki dokonał pozwany (...) S.p.A. Z notatki ze spotkania powoda z (...) z dnia (...) roku wynika, iż sam powód oświadczył, że na nieruchomości firma (...).p.A. utwardziła teren za pomocą starego tłucznia kolejowego.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy powód w pozwie wskazał podstawę prawną roszczenia art. 222§2 k.c. Rację ma pozwany, że dostosowanie przez niego nieruchomości celem jej przeznaczenia na cele magazynowe w postaci utwardzenia terenu nie stanowiło naruszenia przewidzianego w art. 222§2 k.c. Roszczenie o zakazanie naruszeń albo negatoryjne ( actio negatoria) powstaje w razie innego bezprawnego wkroczenia w sferę uprawnień właściciela. Aby powstał stan sprzeczny z prawem własności, wkroczenie w sferę cudzego prawa własności musi być dokonane mimo braku wyrażenia zgody przez właściciela. Obrona pozwanego w procesie wszczętym w oparciu o roszczenie z art. 222 k.c. to przede wszystkim wykazanie istnienia skutecznego względem właściciela uprawnienia do władania rzeczą tzw. zarzut hamujący. W tym przypadku dla pozwanego (...) S.p.A w R. tytułem prawnym do czynienia nakładów na nieruchomość była umowa najmu. A zatem działanie pozwanego nie było bezprawne.

Sąd odwoławczy podkreśla, że powód winien wyraźnie wskazać czy na skutek utwardzenia drogi nastąpiło pogorszenie stanu nieruchomości czy też powstały nakłady, które podlegają usunięciu ( na żądanie powoda). Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem powoda, że nie ma znaczenia i nie wypowiada się co do kwestii pogorszenia czy polepszenia gruntu, a domaga się przywrócenia jego stanu sprzed zawarcia umowy najmu, albowiem pozwany ad. 1 był zobowiązany na podstawie umowy do przywrócenia stanu jaki pierwotnie zastał na nieruchomości. Zauważyć bowiem należy, że do podstawy faktycznej powództwa należy wskazanie czy nieruchomość została pozostawiona przez pozwanego (...) S.p.A. w stanie pogorszonym czy też pozostały na niej nakłady. Zgodnie bowiem z art. 675 §1 k.c. po zakończeniu najmu najemca obowiązany jest zwrócić rzecz w stanie niepogorszonym; jednakże nie ponosi odpowiedzialności za zużycie rzeczy będące następstwem prawidłowego używania. Stan zwracanej rzeczy ma być niepogorszony, czyli odpowiadać temu, w jakim znajdowała się ona w chwili jej wydania najemcy w wyniku zawartej umowy najmu, chyba że pogorszenie było wynikiem jej zużycia w następstwie jej prawidłowego używania. Jeżeli więc w wyniku prawidłowego używania rzeczy, czyli takiego, które jest zgodne z umową lub właściwością i przeznaczeniem rzeczy przy zachowaniu należytej staranności (art. 666 § 1 k.c.), doszło do jej zużycia (pogorszenia), to najemca, zwracając ją w takim stanie, skutecznie zwolni się z obowiązku. Natomiast zgodnie z art. 676 k.c. jeżeli najemca ulepszył rzecz najętą, wynajmujący, w braku odmiennej umowy, może według swego wyboru albo zatrzymać ulepszenia za zapłatą sumy odpowiadającej ich wartości w chwili zwrotu, albo żądać przywrócenia stanu poprzedniego. A zatem wbrew twierdzeniom powoda kwestią kluczową jest na jakiej podstawie faktycznej oparte jest roszczenie czy na pogorszeniu rzeczy czy też w związku z poniesionymi przez pozwanego (...) nakładami. Przy czym zauważyć należy, że powyższa okoliczność ma również wpływ na podniesiony zarzut przedawnienia. W myśl bowiem art. 677 k.c. roszczenia wynajmującego przeciwko najemcy o naprawienie szkody z powodu uszkodzenia lub pogorszenia rzeczy, jak również roszczenia najemcy przeciwko wynajmującemu o zwrot nakładów na rzecz albo o zwrot nadpłaconego czynszu przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy. Z powyższej regulacji wynika, iż roszczenia wynajmującego o naprawienie szkody przedawniają się w krótkim rocznym terminie. Pozwany (...) S.p.A w R. podniósł zaś zarzut przedawnienia w piśmie z dnia 8 października 2020 roku. Na uwadze należy mieć również treść umowy najmu zawartej (...) roku pomiędzy powodem, a pozwanym (...) S.p.A. w R.. Przede wszystkim zauważyć należy, że z umowy wynika, iż przedmiot najmu został oddany najemcy do używania na cele prowadzonej przez najemcę działalności gospodarczej, w tym w szczególności składowania materiałów i maszyn oraz innych przedmiotów i urządzeń najemcy ( (...) umowy). Powód wskazywał, że nieruchomość objęta najem stanowił grunt rolny. Strony uzgodniły w (...) umowy, że najemca ma prawo dokonywać ulepszeń lub zmian w nieruchomości jedynie w zakresie wynikającym ze zwykłego używania nieruchomości określonego w (...), na co wynajmujący wyraził zgodę. Z akt sprawy wynika, że z uwagi na cel działalności gospodarczej koniecznym było utwardzenie nieruchomości. Brak jest ustaleń czy strony czyniły jakieś dalsze, szczegółowe ustalenia w tym zakresie. Bezspornym jest fakt, że pozwany (...) S.p.A. dokonał utwardzenia drogi, co sam zresztą przyznał. Tym samym wyjaśnienia wymagało czy utwardzenie nawierzchni oznacza pogorszenie stanu nieruchomości czy należy je traktować jako nakład związany ze zwykłym użytkowaniem nieruchomości mając na uwadze cel najmu, czy też innym nakładem.

Powód w piśmie procesowym z dnia 20 listopada 2020 roku wskazał, że stosunku do pozwanego (...) S.p.A. wskazuje obok art. 222§2 k.c. dodatkową podstawę prawną (...) umowy z dnia (...) roku. W piśmie tym powód wskazał, że pozwany miał prawo składować tłuczeń i inne materiały oraz dokonywać ulepszeń na potrzeby używania placu magazynowego. Jak wyżej wskazano odróżnić należy zwrot nieruchomości w stanie niepogorszonym od nakładów poczynionych przez najemcę w ramach umowy. Powód zaś wzywając do usunięcia nawierzchni wskazywał do zwrotu nieruchomości w stanie niepogorszonym, zaś rozszerzając podstawę powództwa wskazywał na nakłady. Na uwadze należy mieć również, że określenie zwrot nieruchomości w stanie niepogorszonym ( powód wyraził zgodę na ulepszenia i zmiany w (...) umowy) nie są tożsame z przywróceniem do stanu poprzedniego. Pozwany (...) S.p.A. w R. w toku postępowania podnosił, że nie dokonywał żadnych ulepszeń czy adaptacji terenu, a jedynie przystosował teren do użytkowania zgodnie z umową, czemu powód do listopada 2018 roku nie sprzeciwiał się. Okoliczności te nie zostały wyjaśnione w toku sprawy, a dotyczą istoty postępowania.

Zdaniem Sądu odwoławczego Sąd pierwszej instancji wydając wyrok oparł się na roszczeniu zgłoszonym w pozwie pomijając szereg istotnych okoliczności dotyczących istoty sprawy. I tak ze zgłoszonego roszczenia nie wynika na jakiej powierzchni została utwardzona nawierzchnia, jedynie z uzasadnienia pozwu wynika, że kruszywo składowane jest na powierzchni około 90% nieruchomości w dwojaki sposób na hałdach oraz na powierzchni działek równomiernie rozłożone po powierzchni, w średniej grubości około 30 cm. Zgłoszone roszczenie obejmuje m.in. zebranie i usunięcie kruszywa bez podania jakiej części nieruchomości ma ono dotyczyć. Tym samym powód winien precyzyjnie wskazać zakres zgłoszonego roszczenia. Kolejną kwestią jest niespójność pomiędzy zgłoszonym roszczeniem obejmującym również dokonanie mechanicznego przemieszczenia gruntu rodzimego zmagazynowanego w hałdach na terenie nieruchomości i dokonanie zagęszczenia i plantowania gruntu rodzimego z żądaniem powoda zgłoszonym w wezwaniu wraz z oświadczeniem woli o rozwiązaniu umowy z dnia (...) roku, w którym powód domagał się usunięcia wysypanego starego tłucznia kolejowego oraz zabrania pozostawionego towaru. A zatem roszczenie powoda zgłoszone w pozwie jest dalej idącym niż w skierowanym wezwaniu. Ubocznie Sąd odwoławczy zauważa, że w piśmie tym powód wezwał do przywrócenia przedmiotu umowy do stanu niepogorszonego. Nie wiadomo w jaki sposób i na jakim obszarze teren nieruchomości został utwardzony. W szczególności zaś nie wiadomo jakie czynności winny zostać podjęte aby przywrócić stan sprzed utwardzenia drogi. Oparcie się wyłącznie na zgłoszonym roszczeniu w takim wypadku jest nieuzasadnione. Okoliczność ta wymaga wiadomości fachowych. Niezasadnym było oddalenie wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego zgłoszonego przez powoda w piśmie z dnia 20 listopada 2020 roku. Sąd winien ustalić stan nieruchomości w chwili zawarcia umowy z dnia (...) roku, wykonane prace przez pozwanego (...) S.p.A. ( obszar, sposób), stan nieruchomości w chwili opuszczenia jej przez pozwanego, czy po tym okresie nastąpiły i jeżeli tak to jakie zmiany na terenie nieruchomości ( kolejnymi najemcami byli (...) SA oraz (...) SA) oraz sposób przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego ( przy uwzględnieniu, że pozwany dokonał utwardzenia terenu oraz ustaleń umownych).

Niezasadny był natomiast zarzut pozwanego, że powód wyraził zgodę w sposób konkludentny na pozostawienie nieruchomości w stanie umożliwiającym na wykorzystanie jej przez kolejne podmioty chętne do zawarcia umowy najmu nieruchomości na cele magazynowe. Przede wszystkim zauważyć należy, że powód zwrócił się do pozwanego o usunięcie utwardzenia nawierzchni, czego pozwany nie wykonał. Tym samym powód domagał się usunięcia wykonanej nawierzchni, podczas rozmów powoda z (...) SA w W. powód również podnosił kwestię usunięcia nawierzchni. Okoliczność, że nieruchomość z utwardzoną drogą została wynajęta najpierw (...), a następnie (...) SA nie oznacza, że powód wyraził dorozumianą zgodę na pozostawienie nawierzchni. Skoro pozwany nie zastosował się do wezwania nie sposób czynić powodowi zarzutu, że nieruchomość przeznaczył na najem w takiej postaci z powstałymi zmianami. Istotnym jest, że od początku powód domaga się usunięcia nawierzchni.

Brak ustalenia podstawy faktycznej powództwa i tym samym poczynienia rozważań co do odpowiedzialności pozwanego, brak wskazania precyzyjnie roszczenia, w tym jego zakresu, ustalenia czy i w jaki sposób należy dokonać przywrócenia stanu poprzedniego skutkuje uznaniem, że Sąd nie rozpoznał istoty sprawy.

Co do apelacji pozwanego (...) SA w W. okazała się ona zasadna.

Na wstępie zauważyć należy, że trafnie pozwany podniósł, że powód w stosunku do pozwanego (...) SA w W. oparł swoje roszczenie na podstawie art. 222§2 k.c. powołując się na prawo własności. Co do zaś wskazanej podstawy prawnej przez Sąd pierwszej instancji art. 675§2 k.c. wskazać należy, że powód nie oparł swojego roszczenia na tej podstawie, tym samym Sąd Rejonowy wydając wyrok oparł rozstrzygnięcie na innej podstawie faktycznej. Strona powodowa nie twierdziła, że pozwany (...) S.p.A. w R. oddał nieruchomość w bezpłatne używanie lub podnajem (...) SA w W., podnosił jedynie, że tłuczeń rozsypany po powierzchni działki, który został przeznaczony do utwardzenia działki pochodzi z nasypów kolejowych będących częścią infrastruktury pozwanego (...) z terenu inwestycji, a zatem stanowi własność powoda, nadto z kontraktu łączącego strony wynika, że wszelkie materiały dostarczone na plac magazynowy stanowią własność (...). Z zeznań świadka A. U. kierownika budowy wynikało, że (...) utwardziło grunt i składowało materiały w celu ich wykorzystania przy budowie linii kolejowej, przy czym do utwardzenia wykorzystano stary tłuczeń pochodzący z nieistniejącej linii kolejowej, który należało usunąć. Powód w wezwaniu z dnia (...) roku wskazywał, że wysypany kamień, tłuczeń pochodził z demontażu linii kolejowej i był przeznaczony do utylizacji. Pozwany (...) SA w W. zaprzeczył, że kruszywo przeznaczone do utwardzenia nawierzchni jest jego własnością. A zatem Sąd Rejonowy winien ustalić czy materiał do utwardzenia drogi był własnością pozwanego (...) w W., a jeżeli tak to czy okoliczność ma i jaki wpływ na żądanie ich usunięcia zgłoszone w pozwie. Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, albowiem zaniechał zbadania podstawy faktycznej i prawnej odpowiedzialności pozwanego (...) SA w W. wskazanej przez powoda. Sąd zaniechał ustalenia czy tłuczeń, kruszywo, które posłużyło do utwardzenie terenu stanowiło własność (...) oraz jeżeli tak to czy i jaki wpływ okoliczność ta ma na zgłoszone roszczenie powoda.

Przy czym Sąd Okręgowy zauważa, że wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji nie zachodzi podstawa uzasadniająca odpowiedzialność pozwanego (...) SA w W. na podstawie art. 675§2 k.c., który to przepis stanowi, że jeżeli najemca oddał innej osobie rzecz do bezpłatnego używania lub w podnajem, obowiązek zwrotu rzeczy w stanie niepogorszonym ciąży także na tej osobie. Sąd odwoławczy zauważa, że wbrew twierdzeniom powoda brak jest podstaw do uznania, ze pierwotny najemca (...) S.p.A. bez wiedzy powoda przedmiotową nieruchomość oddał do bezpłatnego używania pozwanemu (...) SA w W., który skorzystał z tej możliwości i nieodpłatnie bez wiedzy właściciela korzystał z gruntu. W przedmiotowej sprawie istotne są okoliczności sprawy. W dniu (...) roku nastąpiło przekazanie placu budowy z uwagi na fakt, że znajdowały się na niej materiały należące do (...) SA w W., zaś pozwanemu (...) S.p.A w R. została wypowiedziana umowa przez (...) o roboty budowalne. Niezwłocznie po wystąpieniu tej sytuacji powód i (...) rozpoczęli rozmowy, a ich konsekwencją była zawarcie pomiędzy powodem a (...) SA w W. umowy z dnia (...) roku, która regulowała nie tylko warunki najmu – zawartej na czas określony do(...) roku, ale strony potwierdziły, że postanowienia umowy obowiązują również w odniesieniu do wynagrodzenia wynajmującego z tytułu korzystania przez najemcę z nieruchomości w okresie od dnia (...) roku do dnia zawarcia umowy. Zapłata czynszu najmu za ten okres miała nastąpić jednorazowo w terminie 7 dni od wpływu faktury od zamawiającego. Tym samym w świetle okoliczności sprawy nie sposób uznać, że nieruchomość została przekazana do bezpłatnego używania lub w podnajem pozwanemu (...) SA w W. przez najemcę (...) S.p.A w R..

Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie art. 386§4 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok w stosunku do obu pozwanych i sprawę przekazał Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.

Co do zażalenia na postanowienie w przedmiocie kosztów procesu zauważyć należy, że to jest integralną częścią wyroku, zostało bowiem wydane na skutek wniosku powoda o uzupełnienie wyroku. Z uwagi na uchylenie w całości wyroku do ponownego rozpoznania Sąd Okręgowy na podstawie art. 386§1 k.p.c. w zw. z art. 397§3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie w przedmiocie kosztów procesu. Przy czym zauważyć należy, że Sąd Rejonowy winien mieć na uwadze, że pozwany (...) S.p.A. w R. podnosił, że postępowanie układowe toczące się przed sądem włoskim w stosunku do spółki zakończyło się, ale układ jest nadal wykonywany w stosunku do wierzycieli i podniósł zarzuty odnośnie braku podstaw do zasądzenia kosztów procesu. Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do tych zarzutów. Jednocześnie zaś na uwadze należy mieć, że pełnomocnik pozwanego (...) S.p.A. w R. oświadczył, że zarzuty związane z postępowaniem układowym nie dotyczą powództwa o nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego.

Brygida Łagodzińska