Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Poznaniu

POSTANOWIENIE

Dnia 30 kwietnia 2024r.

Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział XV Cywilny Odwoławczy

w składzie następującym:

Przewodniczący: sędzia Joanna Andrzejak-Kruk

po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2024r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym

sprawy z wniosku Z. K., M. M. (1) i M. M. (2)

o odłączenie części nieruchomości, założenie nowych ksiąg wieczystych dla odłączonych działek i wpis prawa własności oraz o wpis prawa własności

na skutek apelacji wnioskodawców M. M. (1) i M. M. (2)

od postanowienia Sądu Rejonowego w Środzie Wielkopolskiej

z dnia 9 października 2023r.,

Dz.KW(...)- (...), KW nr (...)

postanawia:

oddalić apelację.

/-/ Joanna Andrzejak-Kruk

UZASADNIENIE

Wnioskiem złożonym 4.08.2022r. wnioskodawcy Z. K., M. M. (1) i M. M. (2) wystąpili o sprostowanie w dziale I-O księgi wieczystej nr (...) prowadzonej dla nieruchomości położonej w M. oznaczenia tej nieruchomości zgodnie z aktualnym stanem ewidencyjnym oraz o dokonanie następujących wpisów: 1) odłączenia z księgi wieczystej działek nr (...), założenia dla nich nowej księgi wieczystej i wpisania prawa własności na rzecz M. M. (1) i M. M. (2) na prawach majątkowej wspólności ustawowej; 2) odłączenia z księgi wieczystej działki nr (...), założenia dla niej nowej księgi wieczystej i wpisania prawa współwłasności na rzecz M. M. (1) i M. M. (2) na prawach majątkowej wspólności ustawowej oraz na rzecz Z. K. w udziałach wynoszących po 1/2 części; 3) wpisania w dziale II księgi wieczystej prawa własności nieruchomości obejmującej pozostałe działki na rzecz Z. K..

W dniu 22.05.2023r. referendarz sądowy uwzględnił wniosek w zakresie żądania sprostowania oznaczenia nieruchomości w dziele I-O księgi wieczystej, natomiast postanowieniem z dnia 31.07.2023r. oddalił wniosek w pozostałej części.

Wnioskodawcy złożyli skargę na postanowienie referendarza sądowego z dnia 31.07.2023r.

Postanowieniem z dnia 9.10.2023r. Sąd Rejonowy w Wrześni: 1) odrzucił skargę Z. K. jako złożoną po terminie; 2) oddalił wniosek M. M. (1) i M. M. (2) w części dotyczącej odłączenia z księgi wieczystej działek nr (...) i założenia dla nich nowej księgi wieczystej z wpisem prawa własności na rzecz M. M. (1) i M. M. (2) na prawach majątkowej wspólności ustawowej, wpisu w dziale II księgi wieczystej prawa własności na rzecz Z. K., odłączenia z księgi wieczystej działki nr (...) i założenia dla niej nowej księgi wieczystej z wpisem prawa własności na rzecz M. M. (1) i M. M. (2) na prawach majątkowej wspólności ustawowej w udziale 1/2 części oraz na rzecz Z. K. w udziale 1/2 części; 3) obciążył wnioskodawców kosztami postępowania w zakresie przez nich poniesionym.

W uzasadnieniu rozstrzygnięć zawartych w pkt 2. i 3. Sąd wyjaśnił, że skarga na orzeczenie referendarza sądowego jest środkiem zaskarżenia służącym kontroli legalności i zasadności wpisu w księdze wieczystej dokonanego przez referendarza sądowego albo innych wydanych przez niego orzeczeń w postępowaniu wieczystoksięgowym. Skutki wniesienia skargi nie są jednolite. Skarga na wpis dokonany przez referendarza sądowego pozbawiona została charakteru anulacyjnego, bowiem jej wniesienie nie skutkuje utratą mocy zaskarżonego wpisu. Rozpoznając wniosek o wpis na nowo na skutek skargi, sąd pierwszej instancji utrzymuje w mocy zaskarżony wpis, zmienia go przez jego wykreślenie i dokonanie nowego wpisu albo uchyla go i stosownie do wyniku postępowania wniosek oddala, odrzuca albo postępowanie w sprawie umarza ( art. 518 ¹ § 3 k.p.c. ). Z kolei w przypadku zaskarżania postanowienia oddalającego wniosek o wpis, odrzucającego wniosek o wpis albo umarzającego postępowanie w sprawie skarga ma charakter anulacyjny, co oznacza, że jej skuteczne wniesienie powoduje utratę mocy zaskarżonego orzeczenia (art. 398 ²² §3 k.p.c.), a sąd pierwszej instancji, po rozpoznaniu wniosku na nowo, dokonuje żądanego wpisu, oddala wniosek, odrzuca go albo umarza postępowanie w sprawie. Sąd pokreślił, że rozpoznając wniosek o wpis w księdze wieczystej - zgodnie z art. 626 ⁸ § 2 k.p.c. - bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Sąd oddala wniosek o wpis, jeżeli brak jest podstaw albo istnieją przeszkody do dokonania wpisu ( art. 626 ⁹ k.p.c. ).

Podstawę żądań wnioskodawców stanowiła umowa darowizny zawarta w dniu (...)przez Z. K., M. M. (1) i M. M. (2) przed notariuszem M. C., zapisana w Repertorium (...). W umowie darowizny wskazano, że Z. K. nieruchomość stanowiącą przedmiot umowy, objętą księgą wieczystą (...), nabyła na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego z (...), do majątku osobistego, będąc w związku małżeńskim, w którym obowiązywał ustrój ustawowej wspólności majątkowej, a obecnie pozostaje stanu wolnego, przy czym strony przyjęły, że nieruchomość ta wchodzi w skład majątku osobistego Z. K.. Sąd zaznaczył, że zgodnie z przeważającym stanowiskiem judykatury, umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy stanowi ustawowo wyodrębnioną umowę odmienną od umowy darowizny. Jak wskazał m.in. Sąd Najwyższy w uchwale z 28.11.2012r., III CZP 68/12, „podstawą oceny przynależności gospodarstwa rolnego przekazanego małżonkom w trybie omawianej ustawy pozostają przepisu art. 31 i 33 k.r.o. w myśl których w małżeństwie, w którym obowiązuje ustrój wspólności ustawowej, przynależność nabytych składników majątkowych do majątków osobistych małżonków ma wyjątkowy charakter. Zasadą jest, że wszelkie przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności majątkowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich wchodzą do majątku wspólnego małżonków. Decydujące znaczenie dla określenia czy przekazane następcy gospodarstwo rolne stanowi majątek wspólny małżonków ma czas nabycia i obowiązujący ich ustrój majątkowy. Jeżeli następca, któremu przekazane zostało gospodarstwo pozostawał w ustroju wspólności ustawowej, to nabyte w czasie jej trwania gospodarstwo, na podstawie art. 31 § 1 k.r.o., stanowi majątek wspólny małżonków.” Również najnowsza uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 21.06.2023r., III CZP 106/22 potwierdza, że „gospodarstwo rolne przekazane na podstawie ustawy z dnia 14.12.1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin następcy pozostającemu w ustroju ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków”.

W związku z tym Sąd uznał, że nieruchomość objęta przedmiotową księgą wieczystą nabyta przez Z. K. na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego w trakcie trwania związku małżeńskiego weszła w skład majątku wspólnego małżonków.

Zaszła zatem przeszkoda do dokonania wpisu, albowiem Z. K. aktem notarialnym darowała w całości nieruchomość, która stanowiła element majątku wspólnego. Na podstawie art. 626 ⁹ k.p.c. Sąd oddalił więc wniosek w części dotyczącej dokonania żądnych wpisów, a o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c., zgodnie z którym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Apelację od postanowienia złożyli wnioskodawcy M. M. (1) i M. M. (2), zaskarżając je w części oddalającej wniosek o wpis oraz zarzucając naruszenie art. 3, art. 5 i art. 65 k.c. W oparciu o te zarzuty wnioskodawcy domagali się zmiany postanowienia i dokonanie żądnych wpisów, których podstawę stanowiła notarialna umowa darowizny z 4.08.2022r., oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja wnioskodawców M. M. (1) i M. M. (2) nie zasługiwała na uwzględnienie.

Księga wieczysta nr (...) prowadzona jest dla nieruchomości rolnej położonej w M. gm. (...). Księga wieczysta została założona w (...) ( wówczas dla nieruchomości rolnej o powierzchni 4,43.00 ha), a w dziale II jako jej właścicieli wpisano S. M. i L. M. na prawach wspólności ustawowej. L. M. zmarła (...), zaś spadek po niej ( również w zakresie wchodzącego do niego gospodarstwa rolnego ) nabył na podstawie testamentu S. M. ( postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku – k. 11 akt KW ). W dniu (...) S. M. i Z. K. zawarli, w trybie przepisów ustawy z dnia 14.12.1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, umowę przekazania gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziło prawo własności nieruchomości zapisanych w trzech księgach wieczystych. S. M. nieodpłatnie przeniósł na Z. K. własność należącego do niego gospodarstwa rolnego, przy czym Z. K. oświadczyła, że pozostaje w związku małżeńskim i nie zawierała z mężem umowy majątkowej małżeńskiej ( wypis aktu notarialnego z 3.06.1988r. – k.8-10 akt KW ). Na podstawie umowy z (...) Z. K. została (...) wpisana w dziale II księgi wieczystej nr (...) jako właściciel nieruchomości, do tej księgi wieczystej przyłączono wówczas także objęte umową nieruchomości z pozostałych dwóch ksiąg ( co dało powierzchnię nieruchomości 18,71.00 ha, obecnie w elektronicznej księdze wieczystej wpisana jest nieruchomość o powierzchni 13,84.79 ha – k.166 ).

Sąd Rejonowy prawidłowo uznał, że wynikający z tego wpisu stan prawny nieruchomości ujawniony w dziale II jest niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym, gdyż nieruchomość weszła w skład majątku wspólnego Z. K. i jej męża S. K. zmarłego ( jak wynika z apelacji ) w dniu(...)., z którym pozostawała ona w ustroju wspólności ustawowej.

Trzeba zwrócić uwagę, że o ile skutki prawne samej umowy przekazania gospodarstwa rolnego należy ustalać na podstawie przepisów ustawy z dnia 14.12.1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidulanych i członków ich rodzin ( t.j. Dz.U. z 1989r., Nr 24, poz. 33; wynika to w sposób wyraźny z art. 119 ust. 1 ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, t.j. Dz.U. 2022/933 ), o tyle przynależność nieruchomości do określonej masy majątkowej podlega ocenie w oparciu o przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w aktualnym brzmieniu. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 17.06.2004r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. Nr 162, poz. 1691 ), jeżeli w dniu jej wejścia w życie ( a więc 20.01.2005r. ) stosunki majątkowe małżonków podlegały wspólności ustawowej, składniki majątków istniejące w tym dniu zalicza się do majątku wspólnego albo do majątków osobistych, stosownie do przepisów ustawy. Ustawodawca powtórzył tym samym rozwiązanie intertemporalne przewidziane w art. VIII ustawy z dnia 25.02.1964r. Przepisy wprowadzające kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz.U. Nr 9, poz. 60 ), którego istota sprowadza się do tego, że przepisom k.r.o. dotyczącym składu majątku wspólnego przyznaje się działanie retroaktywne i po zmianie stanu prawnego zachodzi konieczność niejako „weryfikacji” składu majątku wspólnego małżonków. Jeżeli zatem – tak jak w niniejszej sprawie – jeden z małżonków nabył określony przedmiot majątkowy przed 20.01.2005r., przynależność tego składnika do majątku wspólnego czy też do majątku osobistego nabywającego go małżonka ocenia się przy uwzględnieniu zasad zawartych w art. 31 i art. 33 k.r.o. w aktualnym brzmieniu ( por. na tle umowy przekazania gospodarstwa rolnego – uzasadnienie uchwały (7) SN z 25.11.2005r., III CZP 59/05, publ. OSNC 2006/5/79 oraz uzasadnienie uchwały SN z 28.11.2012r., III CZP 68/12, publ. OSNC 2013/5/59).

Z art. 31 § 1 k.r.o. wynika zasada, że wszystkie przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania ustawowej wspólności majątkowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich wchodzą w skład majątku wspólnego, zaś nieobjęte wspólnością ustawową są jedynie składniki majątkowe należące do majaku osobistego, określone w art. 33 k.r.o. Przepis art. 33 k.r.o. nie pozwala zakwalifikować jako należącego do majątku osobistego składnika majątkowego w postaci nieruchomości nabytej przez jednego z małżonków na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego, takiej jak umowa z 3.06.1988r., nawet jeżeli została ona nabyta nieodpłatnie. W szczególności umowa ta nie może być kwalifikowana jako darowizna, o której mowa w art. 33 pkt 2 k.r.o. Sąd Okręgowy podziela stanowisko Sądu Rejonowego, że umowa przekazania gospodarstwa rolnego zawarta pod rządami ustawy z 1982r. jest ustawowo wyodrębnioną i nazwaną umową cywilnoprawną, do której nie mają zastosowania, nawet w drodze analogii, przepisy dotyczące darowizny, w tym art. 33 pkt 2 k.r.o. Taki wniosek wypływa przede wszystkim z zestawienia regulacji prawnych dotyczących umowy przekazania gospodarstwa rolnego następcy i umowy darowizny.

Ustawa z dnia 14.12.1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidulanych i członków ich rodzin przewidywała możliwość przekazania przez rolnika gospodarstwa rolnego następcy, pod którym to pojęciem rozumiała nieodpłatne przeniesienie na rzecz następcy posiadania oraz własności tego gospodarstwa, jeżeli rolnik jest jego właścicielem ( art. 2 pkt 6 ). Przekazanie następowało w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego lub w drodze umowy sporządzonej przez organ administracji, jeżeli rolnik był tylko posiadaczem gospodarstwa. ( art. 59 ust. 1 i 2 ). Następcą rolnika mogła zostać ściśle określona osoba bliska spełniająca przewidziane w ustawie warunki ( art. 48 ust. 1 i 3 ), przy czym, co do zasady, gospodarstwo rolne mogło być przekazane tylko jednemu następcy, a jeżeli następca pozostawał w związku małżeńskim - także obojgu małżonkom ( art. 49 ust. 1 ). Jeżeli rolnik był właścicielem lub posiadaczem kilku gospodarstw rolnych, przekazaniu podlegały wszystkie gospodarstwa ( art. 52 ). Po przekazaniu rolnik miał prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich w zakresie niezbędnym do zaspokajania swoich potrzeb i potrzeb członków rodziny oraz do użytkowania określonej wielkości działki gruntu rolnego ( art. 56 ust. 1 i 2 ). Następca przejmował zaś gospodarstwo rolne wraz z prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem tego gospodarstwa ( art. 54 ). Przekazanie gospodarstwa rolnego następcy ( lub Państwu ) było jednym z koniecznych warunków uzyskania przez rolnika prawa do emerytury ( art. 15 ust. 1 pkt 4 ).

Z przytoczonych uregulowań wynika, że umowa przekazania gospodarstwa rolnego zawarta na podstawie ustawy z dnia 14.12.1982r. stanowiła integralny składnik systemu emerytalnego i rentowego rolników, a celem jej zawarcia było przede wszystkim uzyskanie przez rolnika świadczeń z ubezpieczenia społecznego oraz zapewnienie kontynuacji prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę posiadającą odpowiednie kwalifikacje. Była to umowa o odmiennej konstrukcji prawnej od umowy sprzedaży, darowizny i dożywocia, a więc nie można jej utożsamiać z żadną z tych umów. Wspólną cechą umowy przekazania i umowy darowizny jest ich nieodpłatność, natomiast w przypadku umowy przekazania nieodpłatność odnosiła się do relacji rolnik – następca, zaś stosunek prawny był bardziej złożony, gdyż następowało powiązanie przekazania gospodarstwa rolnego z uzyskaniem przez rolnika uprawnienia do świadczeń emerytalnych w związku z zaprzestaniem pracy w gospodarstwie. Umowę tę od darowizny wyraźnie odróżnia natomiast: ograniczony krąg podmiotów, z którymi mogła zostać zawarta, ograniczenie swobody w określeniu przedmiotu umowy, skutki umowy w postaci dalszych uprawnień rolnika i zobowiązań następcy czy brak możliwości odwołania ( dopiero w art. 119 ust. 2 ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ustawodawca wprowadził możliwość rozwiązania umowy zawartej przed wejściem w życie tej ustawy, co zresztą tylko potwierdza odrębność umowy przekazania i umowy darowizny, która może być odwołana na podstawie art. 898 § 1 k.c. ).

Podsumowując, umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy zawarta na podstawie przepisów ustawy z dnia 14.12.1982r. jest umową odrębną od umowy darowizny, a więc nie ma do niej zastosowania art. 33 pkt 2 k.r.o., który to przepis, jako wyjątkowy, musi podlegać wykładni ścisłej. Pogląd ten utrwalił się już obecnie w orzecznictwie, także Sądu Najwyższego ( por. np. uchwały SN z 21.06.2012r., III CZP 29/12, z 28.11.2012r., III CZP 68/12 i z 7.02.2014r., III CZP 114/13 czy z nowszych – postanowienia SN z 30.06.2021r., III CSK 31/21, z 27.07.2021r., III CSK 397/20 i z 3.09.2021r., III CSK 190/20 ), a ostatecznym wyrazem tej jednolitości poglądów jest przywołana przez Sąd Rejonowy uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 21.06.2023r., III CZP 106/22 ( publ. OSNC 2023/12/114 ), w której wskazano, że gospodarstwo rolne przekazane na podstawie ustawy z dnia 14.12.1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin następcy pozostającemu w ustroju ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków.

W okolicznościach niniejszej sprawy oznacza to, że skoro w chwili uzyskania przez Z. K., na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego z dnia (...) zawartej z ojcem, własności przedmiotowej nieruchomości postawała ona w ustroju wspólności ustawowej, nieruchomość ta zgodnie z art. 31 § 1 k.r.o. stanowiła majątek wspólny.

Nieprawidłowe było zatem założenie, którym kierowali się wnioskodawcy przystępując do umowy darowizny z (...), w której (...) Z. K. oświadczyła, że przedmiotową nieruchomość nabyła na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego z 3.06.1988r. do majątku osobistego ( umowa darowizny z 4.08.2022r. – k.70-76 akt KW ).

W umowie z (...) Z. K. darowała córce M. M. (1) do jej majątku osobistego nieruchomość obejmującą działki nr (...) o łącznej powierzchni 13,84.79 ha ((...)umowy ), następnie M. M. darowała: Z. K. działki nr (...) oraz udział wynoszący 1/2 część w działce nr (...) ((...) umowy ); do majątku wspólnego jej i męża M. M. (2) działki nr (...) oraz udział wynoszący 1/2 część w działce nr (...) ( (...) umowy). Czynność prawna polegająca na zawarciu umowy darowizny pomiędzy Z. K. i M. M. (1) ( (...) umowy ) nie mogła jednak doprowadzić do przeniesienia prawa własności nieruchomości na M. M. (1), a w konsekwencji M. M. (1) nie mogła dalej skutecznie rozporządzić tym prawem ((...) umowy ).

Jak już zostało to wyjaśnione, nieruchomość stanowiła od (...) majątek wspólny Z. K. i S. K.. S. K. zmarł (...), wówczas ustała wspólność ustawowa, a do majątku, który był nią objęty, należy stosować odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego ( art. 1046 ) i – w dalszej kolejności – przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych ( art. 1035 k.c. ). Z. K. w dniu(...). – w formie umowy darowizny – rozporządziła wyraźnie całą nieruchomością, choć od 25.07.2014r. przysługiwał jej tylko udział w nieruchomości wynoszący 1/2 część ( art. 43 § 1 k.r.o. ) i ewentualnie – jeżeli S. K. nie sporządził testamentu – udział w nieruchomości wynikający z dziedziczenia po zmarłym mężu. Taką czynność, do której zastosowanie znajduje art. 199 k.c. ( w zw. z art. 1035 k.c. i art. art. 46 k.r.o. ), traktuje się natomiast w orzecznictwie jako nieważną ( art. 58 § 1 k.c. – uznaje się, ż rozporządzenie rzeczą wspólną bez wymaganej prawem zgody wszystkich współwłaścicieli jest sprzeczne z ustawą, por. np. uchwałę SN z 17.01.1989r., III CZP 108/88, wyrok SN z 12.08.2009r., IV CSK 81/09 czy wyrok SN z 17.01.2003r., III CKN 1451/00 ) albo też – i to stanowisko aktualnie przeważa – jako wprawdzie ważną, ale bezskuteczną, tzn. nie powodującą powstania skutku rzeczowego w postaci przeniesienia własności ( brak wymaganej zgody wszystkich współwłaścicieli oznacza, że współwłaściciel rozporządzający całą rzeczą nie miał do tego kompetencji i w rezultacie był osobą nieuprawioną, por. np. wyrok SN z 18.06.2014r., V CSK 412/13 czy postanowienie SN z 16.11.2018r., I CSK 650/17 ). Z. K. nie rozporządziła w umowie darowizny przysługującym jej udziałem w nieruchomości, a zatem nie ma potrzeby analizowania konsekwencji prawnorzeczowych tego rodzaju czynności ( art. 1036 k.c. ).

Sąd Rejonowy prawidłowo uwzględnił skutki umowy przekazania gospodarny rolnego z 3.06.1988r. z punktu widzenia przepisów k.r.o. przy rozpoznawaniu wniosku i słusznie uznał, że istnieje przeszkoda w rozumieniu art. 626 ⁹ k.p.c. do dokonania żądnych wpisów. Wystąpienie przeszkody należy wiązać z zaistnieniem takiego zdarzenia, które mimo formalnego wykazania przez wnioskodawcę podstawy wpisu, nie zezwala z punktu widzenia prawa na jego dokonanie, zatem z okolicznościami natury prawnej determinującymi skuteczność czynności stanowiącej podstawę wpisu. Wprawdzie sąd wieczystoksięgowy ma ograniczona kognicję w porównaniu z kognicją sądu w ramach postępowania rozpoznawczego ( art. 626 ⁸ § 2 k.p.c. ), natomiast w postępowaniu wieczystoksięgowym kontroli sądu podlega również skuteczność materialnoprawną czynności prawnej, która ma stanowić podstawę wpisu ( por. postanowienia SN: z 11.06.2008r., V CSK 17/08, z 7.12.2011r., II CSK 604/10, czy z 9.09.2020r., II CSK 759/18 ). Wynika to ze szczególnej roli sądu w przeciwdziałaniu dokonywania wpisów sprzecznych z rzeczywistym stanem rzeczy. Księgi wieczyste są publicznym rejestrem praw dotyczących nieruchomości i dlatego ich funkcje muszą być rozpatrywane z punktu widzenia interesu publicznego, a jest nim zasada bezpieczeństwa obrotu prawnego. Stan prawny ujawniony w księdze wieczystej powinien być więc stanem pewnym, wynikającym ze zdarzeń lub czynności prawnych, które nie budzą wątpliwości

W apelacji nie przedstawiano argumentów wystarczających do podważenia zaskarżonego postanowienia. Zgłaszając zarzuty naruszenia prawa materialnego skarżący nie uściślili, na czym konkretnie miało polegać naruszenie przez Sąd Rejonowy art. 3 k.c., art. 5 k.c. i art. 65 k.c., stąd też do zarzutów tych trudno się rzeczowo odnieść. Art. 3 k.c., ustanawiający zasadę niedziałania prawa wstecz ( tzw. nieretroakcji ), odnosi się do ustawy, a więc do przepisów a nie do ich interpretacji. Z kolei art. 5 k.c. reguluje skutki nadużycia prawa podmiotowego stanowiąc, że nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego; takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Przepis ten służy więc ocenie sposobu realizacji praw podmiotowych a nie „obrotu spraw”, o którym wspomina apelacja.

Skarżący nie kwestionowali w sposób wyraźny wykładni przepisów art. 31 i 33 k.r.o. przyjętej przez Sąd Rejonowy, wskazując wprost, że była ona prawidłowa, a jedynie zaznaczając, że jest to jedna z „konkurencyjnych” linii interpretacyjnych funkcjonujących w orzecznictwie i literaturze przedmiotu, a notariusz sporządzający umowę darowizny z 4.08.2022r. kierował się właśnie tym odmiennym poglądem, co było dopuszczalne zwłaszcza, że w tym czasie istniała wątpliwość co do tego, czy gospodarstwo rolne przekazane na podstawie ustawy z dnia 14.12.1982r. należy do majątku wspólnego małżonków, czy do majątku osobistego na zasadzie analogii do umowy darowizny, a uchwała 7 sędziów SN z 21.06.2023r., III CZP 106/22, na którą powołał się Sąd Rejonowy, zapadła dopiero później. Nie są to jednak okoliczności mogące prowadzić do zmiany zaskarżonego postanowienia w kierunku oczekiwanym w apelacji. Odmiennej niż przyjęta przez Sąd Rejonowy oceny skuteczności umowy darowizny z 4.08.2022r. mającej stanowić podstawę wpisu nie uzasadniają także przywołane w apelacji okoliczności odnoszące się do sytuacji życiowej wnioskodawców, zwłaszcza Z. K., która – jak podniesiono – w wyniku przyjętej przez Sąd Rejonowy interpretacji przepisów zostaje pozbawiona części własności jej rodzinnej nieruchomości przekazanej rozmyślnie tylko na jej rzecz, czy też spadkobierców jej zmarłego (...) syna M. K., którzy działając z zaufaniu do treści wpisów w księdze wieczystej odrzucili spadek po nim. Wbrew stanowisku apelacji, sytuacja wnioskodawców nie jest wyjątkowa, a wręcz jest taka sama jak sytuacja wielu osób, które w przeszłości masowo zawierały umowy takie jak umowa z (...) oraz ich następców prawnych. Nie jest rzadkością, że interpretacja przepisów, na podstawie których dokonano w przeszłości określonych czynności prawnych, zmienia się na przestrzeni lat i zawsze może to powodować perturbacje związane z przypisaniem tym czynnościom ostatecznie innych skutków niż oczekiwane przez ich strony. Jeżeli zaś spadkobiercy M. K. składając oświadczenia o odrzuceniu spadku po nim kierowali się błędnym założeniem co do składu spadku, mogą uchylić się od skutków prawnych tych oświadczeń ( art. 1019 k.c. ).

Mając to wszystko na względzie Sąd Okręgowy uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawy i na podstawie art. 385 k.p.c. ( w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. ) oddalił apelację jako bezzasadną.

/-/ Joanna Andrzejak-Kruk